Maak je innerlijke criticus tot bondgenoot!

Ken jij die aanwezige stem in je hoofd, die er te pas en te onpas is en je er steeds op wijst waarom iets niet handig is wat je bedenkt? Dat is de stem van je innerlijke criticus. Afgelopen weken heb ik deze stem met regelmaat gehoord. Opeens was hij er weer, er stond een verandering op stapel en steeds riep mijn innerlijke criticus dat wat ik bedacht niet wijs was.

In deze bijdrage lees je ter illustratie van dit verhaal mijn proces hoe ik de afgelopen weken aan het stoeien ben geweest met mijn innerlijke criticus. Ook vertel ik wat over het ontstaan van je innerlijke criticus, wat de innerlijke criticus met je doet en hoe je hem kunt herkennen. Hoe je een dealtje met hem kunt sluiten en hem zelfs kunt temmen. Daarnaast belicht ik ook de positieve kanten van onze innerlijke criticus en geef ik je 6 tips hoe je die vaak nare stem die telkens weer bedenkt waarom je iets niet kan zelfs tot je bondgenoot kunt maken.

Dus wil je leren hoe je beter met die nare stem die je zelfvertrouwen vaak ondermijnt kunt omgaan en deze ook positief kunt gebruiken? Lees dan verder.

Veel leesplezier

Petri Elemans

1. Mijn innerlijke criticus aan het woord

Het is zondagmiddag en we lopen met het gezin door de velden in de omgeving waar ik woon. Aanvankelijk is onze zoon in de weerstand omdat hij geen keus had of hij deze zondagmiddag wandeling wilde met zijn ouders. De weerstand heeft hij ruim een uur volgehouden. Op een gegeven moment komt er een opening bij hem. De opening komt op het moment dat het gesprek gaat over de aanschaf van een hond. Een hond als huisdier is een langgekoesterde wens van hem. Zelf heb ik het in huis halen van een huisdier zolang mogelijk proberen tegen te houden. Mijn innerlijke criticus was daar heel resoluut over en fluisterde me in “Je hebt nu de vrijheid om te gaan en staan waar je wil, met een hond ben je weer gebonden”, “huisdier vraagt veel zorg en aandacht en je hebt het al druk genoeg” etc.

Iets in mij heeft me op die middag over de streep gehaald. En met name de tijd en aandacht die we nu aan een huisdier kunnen besteden omdat we in deze tijd van corona veel thuis zijn en geen plannen hebben voor de vakantie. Ik was dus over stag en heb ingestemd om rond te kijken voor een puppy.

De stroomversnelling

Dit proces van besluitvorming en al rond gaan kijken voor een pup is vrij rap gegaan. De volgende dag, op maandag, zouden we al bij een nestje Duitse herders kunnen gaan kijken. Zondagavond lig ik in bed en mijn innerlijke criticus is erg dominant aanwezig en schreeuwt naar me “Weet je wel waar je aan begint”, “Zou je dat nu wel doen”, “Hoe kun je zo stom geweest zijn om in te stemmen met de aanschaf van een huisdier?”.  Het was een lange nacht kan ik je vertellen, de innerlijke criticus heeft me de hele nacht wakker gehouden. Ook jij zal in meer of mindere mate de innerlijke criticus herkennen bij jezelf.

Mijn innerlijke vriend zei dat het oké was.

Maandag overdag kreeg ik weer een beetje vertrouwen in ons besluit. Er was een innerlijke stem die me geruststelde dat het wel goed zou komen. Deze innerlijke stem sprak me geruststellend toe. Dus enerzijds waren daar de innerlijke criticus en anderzijds de innerlijke stem, ik zal hem mijn innerlijke vriend noemen, aanwezig. Met beiden heb ik het paadje van angst en paniek en de geruststelling ‘het komt wel goed’ op die dag een paar keer gelopen. Ik heb gemerkt dat de innerlijke criticus minder dominant is geworden door naar hem te luisteren en hem niet weg te drukken. Er is meer berusting gekomen in mijn hoofd door de innerlijke criticus ruimte te geven en er vertrouwen naast te zetten. Uiteindelijk konden we maandagavond gaan kijken bij een nest puppy’s en ja, je voelt hem al aankomen…we waren meteen verkocht en konden de pup gelijk mee naar huis nemen.

2. Wat is een innerlijke criticus?

De innerlijke criticus is dat stemmetje in je hoofd dat jou voortdurend op je kop geeft of zegt dat je iets niet kunt. De innerlijke criticus is er op momenten dat jij je onzeker voelt. Dit kan gaan over nieuwe situaties of over situaties die je lastig vindt. In de ogen van je innerlijke criticus kun je het nooit goed doen. Hij is erg negatief over jou en maakt je bang voor ‘wat-als’ momenten. Je innerlijke criticus voedt je onzekerheden wat maakt dat je niet in beweging komt om iets spannends of iets nieuws te ondernemen waardoor je geen vooruitgang boekt.

Anderzijds behoed de innerlijke criticus je voor gevaar, het stemmetje ‘Pas op’ die je waarschuwt dat je uit moet kijken of ergens bewust over na moet denken. Dat is de keerzijde van de innerlijke criticus. Dat heeft ook iets positiefs want hij wil je behoeden voor gevaar. Als jij de stemmen in je hoofd leert herkennen en kennen kun je met ze in gesprek gaan en ze als ze te overheersend worden makkelijker het zwijgen opleggen.

Om je innerlijke criticus te herkennen hebben we een mooie online training Persoonlijk Leiderschap ontwikkelt. In deze training ga je door oefeningen reflecteren op je zelf. Zo leer je op een praktische manier de stem van je innerlijke criticus herkennen en ga je ontdekken wat voor jou belangrijk is.

Schrijf je nu in voor de interactieve online training Persoonlijk Leiderschap en betaal eenmalig € 139,95.


De innerlijke criticus is hardnekkig.

Een paar dagen nadat we onze pup Beau in huis hebben, speelt de innerlijke criticus me weer parten. Hij is voortdurend aanwezig en zegt tegen me, “waar zijn we aan begonnen”, “hoe krijgen wij hem in godsnaam, zindelijk en goed opgevoed”, “we hebben helemaal geen ervaring met honden” etc. Bijna geloof ik de innerlijke criticus dat hij gelijk heeft, maar als ik zelf rust neem en mijn innerlijke vriend mee laat praten dan komt er meer vertrouwen en verdwijnt de innerlijke criticus langzaam naar de achtergrond. Ik merk dat het temmen van de innerlijke criticus steeds soepeler verloopt en dat het vertrouwen steeds meer groeit. En nu inmiddels 3 weken later ben ik ontzettend blij met Beau en kan ik me niet voorstellen dat het ooit anders is geweest. Hij hoort al helemaal bij ons leven.

Beau – Duitse herder pup 10 weken

3. Het ontstaan van de innerlijke criticus

Op jonge leeftijd begint je innerlijke criticus zich te ontwikkelen. Hij is daar bij elke nieuwe stap die we spannend vinden. Deze stem van je innerlijke criticus is vaak gebaseerd op negatieve ervaringen uit je verleden en wordt gevoed door de omgeving waar je uit komt. Ben je bijvoorbeeld opgevoed door ouders die een extreem hoge verwachting van je hadden en zeer perfectionistisch zijn, dan is de kans groot dat jouw innerlijke criticus erg kritisch is op wat je allemaal presteert. Als je niet op past wordt je daardoor erg onzeker omdat je het nooit helemaal goed doet.

De innerlijke criticus is gebaseerd op angst, het niet goed doen, het niet kunnen of de angst om te falen.

Je voedt je eigen innerlijke criticus (op)!

Je innerlijke criticus wordt gevoed door de betekenis die jijzelf geeft aan ervaringen uit je verleden. Zo kan een keer stotteren in een gezelschap uitgroeien tot iets groots. Zeker als jij jezelf gaat inbeelden dat je niet uit je woorden komt als je moet spreken in het openbaar. Als je dat gelooft is dat vaak ook zo. Echter dit verhaal is eigenlijk nergens op gebaseerd. Immers het is jouw criticus die jou dit laat geloven om je te behoeden voor falen. Als je daar naar luistert, kom je nooit in beweging en vermijdt je de situatie om te spreken in het openbaar en doe je nooit positieve ervaringen op die het tegendeel bewijzen.

In mijn voorbeeld over de aanschaf van onze hond waarbij ik de hele nacht wakker heb gelegen of we er wel goed aan zouden doen, komen de stemmetjes voort uit angst of te wel mijn beperkende overtuigingen. Onze beperkende overtuigingen hebben we gevormd tijdens onze ontwikkeling. Je kunt je innerlijke criticus tot je maatje maken door hem te leren kennen, herkennen en te erkennen. Want ook al is hij soms knap lastig, ook de innerlijke criticus heeft een positieve intentie. Wanneer we ons daar bewust van zijn kunnen we daar ook iets van leren.

Ter illustratie van onze ervaringen uit het verleden een mooi gedicht van Liselore Gerritsen.

Gedicht Liselore Gerritsen

Als ze als kind

Als ze als kind niet altijd zo stil had hoeven zijn
had ze vandaag misschien het hoogste lied gezongen
als ze als kind niet altijd zo alleen was geweest
had ze vandaag misschien allang iemand gevonden

als ze als kind niet altijd zo bang had hoeven zijn
had ze vandaag misschien van iemand durven houden
als ze als kind niet altijd zo’n puinhoop had gezien
had ze vandaag misschien kastelen kunnen bouwen

als ze als kind de warmte van de zomer had gekend
was ze die warmte in haar winter nooit verloren
als ze als kind de warmte van een nest had gekend
had het haar hele leven lang niet zo gevroren

als ze als kind niet zo oud had hoeven zijn
had ze vandaag nog een kinderlied gezongen
als ze als kind gewoon een kind had kunnen zijn
was ze vandaag als een kind opnieuw begonnen

4. Overtuigingen en de innerlijke criticus

Overtuigingen zijn aannames over onszelf die wij als waar of onwaar beschouwen over onszelf, over iemand anders of in het algemeen over de wereld.  Ze ontstaan vooral in onze jeugd en worden gevormd op basis van ervaringen die wij opdoen in contact met anderen die er voor ons toe doen. Het gaat over de betekenis die wijzelf aan die ervaring geven. Je hebt helpende en beperkende overtuigingen. De innerlijke criticus voedt zich vooral met jouw beperkende overtuigingen.

Beperkende en helpende overtuigingen

Overtuigingen spelen een belangrijke rol in de verbinding tussen onze identiteit en onze capaciteiten. De aannames over onszelf, de ander en de wereld bepalen hoe we naar onszelf kijken en waartoe we ons in staat achten. Overtuigingen worden gevormd door ervaringen in contact met belangrijke anderen en welke conclusie we uit die overtuiging trekken.

Soorten overtuigingen

We kennen twee soorten overtuigingen: beperkende en helpende overtuigingen.

Beperkende overtuigingen

In beperkende overtuigingen zit geen beweging. Ze houden je weg bij de stem van je bestemming. Je zou graag iets willen maar omdat de overtuiging die opplopt (ik kan het niet, het ligt buiten mijn mogelijkheden van tijd, etc.) zo sterk is ga je er niet voor. In mijn voorbeeld over de aanschaf van onze hond waren mijn beperkende overtuigingen sterk aanwezig. Met name angst speelde de boventoon en ik was bang dat het opvoeden en het zorgen voor de hond me niet zou lukken.

Helpende overtuigingen

Helpende overtuigingen bieden ruimte en keuzemogelijkheden in de omgang met jezelf, de ander en de wereld. Ze zijn verbonden met je identiteit, ze horen bij jou als persoon en bij de wereld waar je uit voortkomt en voeden je innerlijke vriend.

In mijn voorbeeld was de helpende overtuiging mijn geruststellende stem die in gesprek ging met de beperkende overtuiging (oftewel mijn innerlijke criticus). Mijn geruststellende stem zei: je kunt het, je hoeft het niet alleen te doen, je krijgt er ook heel veel liefde en plezier voor terug. Dit maakte mijn innerlijke criticus zachter. En door de innerlijke criticus een paar keer gerust te stellen werd het zachter van binnen en schreeuwde de innerlijke criticus uiteindelijk minder hard.  Er kwam rust en balans tussen deze beide stemmen.


5. Hoe tem je jouw innerlijke criticus

Nu we weten dat we allemaal een innerlijke criticus hebben en dat we er in meer of mindere mate best last van kunnen hebben is het handig om te weten wat we kunnen doen om hem te temmen. Het doel is dat het niet meer de overheersende stem wordt die steeds schreeuwt om aandacht en er van uit gaat dat het toch niets wordt. Wat ik gemerkt heb is dat het niet werkt om hem weg te drukken alsof hij er niet is. Dit werkt averechts Hij komt toch weer opzetten en het kost nodeloos veel energie. Denk maar eens aan een bal die je probeert onder water te houden. Dit kost veel meer energie dan dat je de bal loslaat en hem laat gaan.

Wat kun je wél doen?

  1. Accepteer dat je innerlijke criticus er is en verwelkom hem. Geef hem de ruimte om zijn ‘zegje ‘ te doen en hoor wat hij zegt.
  2. Ga na waar je stem vandaan komt. Hoor je je vader of je moeder tot je spreken met boodschappen die je als kind vaak te horen hebt gekregen? Misschien heb je die stem verinnerlijkt. De vraag is of dat nog steeds op jou van toepassing is.
  3. Realiseer je dat jij niet de innerlijke criticus bent maar dat de stem een deel is van jou.
  4. Benoem de positieve intentie van wat je hoort. Zie in dat je stem je probeert te beschermen en dat dat in het verleden heel helpend is geweest. Op moment dat hij te veel aan het woord is en je hebt last van hem dan is hij niet meer helpend voor je en dan bedank je je innerlijke criticus voor al het goede werk.
  5. Stel je criticus gerust. Ga met hem in gesprek en zet er helpende overtuigingen naast zodat er een balans komt.

In het voorbeeld wat ik aan het begin heb gegeven ben ik met mijn innerlijke criticus in gesprek gegaan door hem gerust te stellen met zinnetjes als “het komt wel goed”, “je hebt er ook veel plezier van” etc. Hierdoor komt er een balans tussen beperkende en helpende overtuigingen en dan slaat de angst om in vertrouwen en ervaar je rust.

Wat goed is om te weten is, dat je niet jezelf zo kan veranderen, dat de innerlijke criticus tevreden over je is. Het is juist zijn taak om kritische kanttekeningen te plaatsen en dat zal hij blijven doen. Vooral bij het nemen van risico’s, spannende momenten, bij veranderingen en crisis in je leven, is hij alert en aanwezig.

innerlijke-criticus-kunstwerk

6. Hoe vorm je je innerlijke criticus om tot jouw maatje? 6 tips

Tip 1. Lees de gouden regels nog eens door en pas ze toe in je dagelijkse leven.

In het blog ‘Opkomen voor jezelf, wees assertief! hebben we geschreven over de gouden regels om voor jezelf op te komen gebaseerd op de grondrechten die je hebt als mens. Deze gouden regels zijn helpend als je jezelf weer terug wil vinden.

Tip 2. Noteer in een schriftje wat de innerlijke criticus tegen je zegt

Gebruik een schriftje om letterlijk de woorden van je innerlijke criticus te noteren. Schrijf precies op wat hij tegen je zegt in een bepaalde situatie. Desnoods roep je een recente ervaring op waarbij hij veel aan het woord was. Wellicht hoor je dan nog andere uitspraken van je innerlijke criticus.

Vervolgens leg je je schriftje een paar dagen weg. Kijk er dan op een rustig moment weer naar en kijk of je ze kunt aanvullen en of je misschien iets opvalt. Ook kun je ze clusteren. Soms wordt duidelijk waar de uitspraken vandaan komen. Dit leidt dan tot inzichten die heel verhelderend werken.

Wanneer je de innerlijke criticus de ruimte geeft en hem zijn zegje laat doen dan zal je merken dat de veroordelende kracht afneemt. Doordat je met hem in gesprek gaat en je geruststellende stem ook de ruimte geeft stimuleer je jezelf om datgene te doen wat je graag zou willen.

TIP 3. Gevoelens en gedachten ben je niet

Wanneer je bezig bent met tip 2 probeer je onderscheid te maken tussen de gedachten en de regels van de criticus en je gevoelens. Je hebt gevoelens maar je bent ze niet, net zomin als je gedachten. Bedenk dat jij aan het stuur zit als het gaat om gedachten en gevoelens.

TIP 4. Probeer je vriendelijk op te stellen tegenover de stem die overal commentaar op heeft. 

Heb ook geduld met je innerlijke criticus. Je weet dat hij het goed met je voor heeft maar het vaak niet zo handig aan pakt. Richt je aandacht op die stem en begroet hem met mildheid en vriendelijkheid, wanneer hij weer van zich laat horen. Meer hoef je niet te doen. Hooguit kun je hem ook nog laten weten dat je je realiseert dat hij goede bedoelingen met je heeft en dat je dat waardeert.

TIP 5. Ga iedere dag bewust met jezelf in gesprek

Omgaan met je innerlijke criticus vergt geduld en volharding. Het vraagt tijd om milder met jezelf om te gaan en je negatieve gedachtes te temmen. Helpend daarbij is, dat je je elke dag bewust bent van je innerlijke dialoog. Denk iedere ochtend bewust na wat je van de dag verwacht en hoe je hem wil beleven. ’s Avonds blik je terug op de gedachtes die je in verschillende situaties over jezelf hebt gehad. Hebben die gedachtes positief bijgedragen aan je dag? Of ben je weer erg kritisch geweest op jezelf? Indien dat laatste het geval is, straf jezelf daar dan niet voor af. Wees blij dat je je daarvan bewust bent zodat je het de volgende dag anders kunt doen.

Door iedere dag kort stil te staan bij hoe je met jezelf bent omgegaan, wordt het na enige tijd makkelijker om met meer mildheid naar jezelf te kijken. Dat zorgt voor meer voldoening, acceptatie en een prettiger leven.

TIP 6. Sta stil bij wat al goed gaat

Sta eens wat vaker stil bij wat goed gaat, waar je tevreden mee bent, waar je trots op bent. Op die manier kun je met meer mildheid naar jezelf kijken en kom je erachter dat niet alles verkeerd aan je is.

7. Tot slot: Zelfvertrouwen en je innerlijke vriend

Feitelijk heb je twee soorten stemmen in je en wel je innerlijke criticus die gevoed wordt door je beperkende overtuigingen en je innerlijke vriend die gevoed wordt door je helpende overtuigingen. Bedenk dat beiden vanuit hun rol het goed met je voor hebben. Belangrijk is dat ze als er iets speelt ze met elkaar de dialoog aan gaan en dat noch de een noch de ander overheerst. Als dat zo is ben je in balans, heb je zelfvertrouwen en kun je weloverwogen samen met je innerlijke maatjes de keuzes maken die bij je passen.

Het goede gesprek met de innerlijke vriend

Dus wil je minder last hebben van je criticus ga dan met hem de verbinding aan. Maar voedt dan ook tevens je innerlijke vriend zodat ze samen het goede gesprek aan kunnen gaan. Zodat je niet door alleen maar angststemmetjes in je hoofd niet doet wat je graag zou willen doen. Echter dat laatste staat en valt ook dat je weet wat je wil. Hiervoor verwijzen we ook naar onze training Zelfvertrouwen, stijg uit boven jezelf en onze training persoonlijk leiderschap. In onze trainingen helpen we je om jouw balans te vinden tussen je stemmen en te achterhalen wat je wil en stimuleren we je om daar vervolgens ‘gewoon’ voor te gaan. Ook is het in dit verband misschien interessant om nog eens naar onze bijdrage ‘Opkomen voor jezelf, wees assertief” te kijken. Daar geven we je ook tips hoe je je plaats in kunt nemen.

Neem zelf de regie!

Wij hopen dat je door het lezen van het blog meer begrip hebt gekregen voor je innerlijke criticus en dat hij hierdoor een beetje getemd is. Met andere woorden dat jij zelf weer de baas bent over je eigen leven. Mocht je echter blijvend hinder ondervinden van je eigen gedachten en het gevoel hebben dat je niet vooruit komt in je leven, neem dan contact op met ons. Uit ervaring weten we dat onze coaching zeer helpend kan zijn om je innerlijke criticus te temmen. Je merkt dat je er minder last en soms zelfs plezier van hebt. Hierdoor kun je jezelf verder ontwikkelen en de dingen gaan doen die je graag zou willen.

Bronnen: 

Deze bijdrage is gebaseerd op mijn eigen ervaringen bij het omgaan met onze eigen innerlijke criticus. Aangevuld met wat daarover in onze diverse opleidingen is voorbij gekomen.

Reviews

No Title

5,0 rating
20 mei 2020
A.

Laat een review achter

Je mag alleen een sterren-beoordeling achterlaten, maar we vinden het fijn als je jouw beoordeling nader toelicht.