Non verbale communicatie wat bedoel je nu écht?

Herken je dat? Je zit in een vergadering en iemand zegt iets en niemand reageert. Vervolgens zegt enige tijd later een ander woordelijk precies hetzelfde en dan reageert iedereen op wat er gezegd is. Dan heb je waarschijnlijk een mooi voorbeeld gezien hoe non verbale communicatie werkt.

Bij communicatie gaat het altijd om het totále plaatje. Dat plaatje wordt veelal gevoed door ons on(der)bewuste. Als we iemand zien, weten we door wat iemand met zijn houding uitstraalt, vaak al direct wat voor vlees we in de kuip hebben. De ander triggert processen op een on(der)bewust niveau. Voordat er al één woord is gewisseld, hebben we al een eerste beeld dat antwoord geeft op de vraag: “Deugt de persoon of niet”? Dit beeld bepaalt vervolgens onze basishouding richting de ander. Vervolgens nemen we de ander de maat en letten naast de woorden die iemand spreekt vooral onbewust op de wijze waarop ze uitgesproken worden. Ook kijken we naar de lichaamstaal.

In dit blog ga ik in op deze non verbale communicatie zodat jij na het lezen van dit blog precies weet wat jij kunt doen om jouw communicatie te verbeteren. Ik sta stil bij hoe werkt het, waar moet je op letten, wat kun je zelf doen om de ander beter te begrijpen én beter begrepen te worden door de ander. Wil jij de communicatie met je collega, leidinggevende of in je team optimaliseren, lees dan verder.

Veel leesplezier!

Petri Elemans

1. Non verbale communicatie wat is dat nou?

1.1 Goed communiceren is niet eenvoudig!

Goed communiceren zodat de ander precies begrijpt wat jij denkt en voelt is best complex. Zowel mijn collega als ik zijn met HEEL communicatietrainingen dagelijks bezig met communicatie en toch komt het regelmatig voor dat het ook bij ons niet helemaal goed gaat. Vooral als het gaat om de wat meer gelaagde communicatie waar ruimte is voor interpretatie. Dan moet je heel zorgvuldig zijn en aandacht hebben voor elkaar. Anders is de kans dat het niet goed gaat reëel aanwezig. Dan gaat het niet om afspraken om bijvoorbeeld om 10 uur de volgende ochtend samen ergens koffie te gaan drinken. Dat is niet zo heel moeilijk. Daar kan niet zo veel mis gaan omdat de boodschap op zich best eenvoudig is. Dergelijke boodschappen zijn daarom uitstekend geschikt om via een appje of mailtje door te geven. Voor andere zaken geldt dat perse niet.

1.2 Meer gelaagde communicatie is niet geschikt voor de mail!

Communicatie als het gaat om wat complexere zaken waar interpretatie bij komt kijken, is gauw best lastig. Denk bijvoorbeeld aan een overdracht van een moeilijke situatie met een leerling, cliënt of klant waar naast feiten ook gevoel en dus interpretatie bij komt. Hoe breng je dat goed over naar je collega’s die dat ook moeten weten?

Wij merken bij onze teamtrainingen dat het regelmatig voor komt dat dergelijke verhalen op de mail worden gezet. Vaak ontstaat er dan ruis omdat hetzelfde verhaal op meerdere wijze geïnterpreteerd wordt. Wat vervolgens weer tot onrust, onduidelijkheid en spanning in het team kan leiden. Het gaat fout omdat het menselijk contact met daarbij de non verbale communicatie die bij het verhaal hoort, ontbreekt. Dit contact gaat altijd twee kanten op. Degene die het verhaal hoort ziet de ander en ‘leest’ de lichaamstaal. Terwijl de ander die het vertelt aan de ander ziet of hij het begrijpt.

1.3 Wat is nu non verbale communicatie precies?

Het rare is dat als je vraagt wat non verbale communicatie is je vaak een antwoord krijgt wat het niet is. Non verbaal wil eigenlijk zeggen zonder woorden. Wat het wel is is de communicatie die dan ‘over blijft’. Hierbij bepalen o.a. je lichaamshouding, gezichtsuitdrukking, intonatie hoe je boodschap overkomt. (Bron Wikipedia geraadpleegd 13-12-2019). Wanneer je daar dieper in duikt blijkt dat woorden die we gebruiken slechts een klein gedeelte zijn van onze gehele communicatie.

1.4 Onze non verbale communicatie geeft extra betekenis aan woorden!

Een belangrijk instrument dat we inzetten bij het begrijpen van deze meer gelaagde boodschappen is het ‘lezen’ van de non verbale communicatie. De woorden alleen geven slechts beperkte informatie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het zinnetje: “Ik heb een hele leuke collega.” Dat kun je wel op best veel manieren zeggen. Afhankelijk hóe je er bij kijkt en hóe je het zegt weet de ander of het gemeend of sarcastisch bedoeld is. Het zinnetje op zich zegt dan eigenlijk niet zo veel. Het gaat er dan om wat de ander naast de woorden nog meer uitstraalt. Dan hebben we het over de intonatie van de stem, het stemvolume, de gezichtsuitdrukking en de lichaamshouding. Dat geeft ons de extra informatie die we nodig hebben om de boodschap goed te kunnen begrijpen. Ik heb trouwens wel een leuke collega hoor.

1.5 Geen non verbale communicatie, dan maar zelf invullen!

De belangrijkste reden is dat er bij het overdragen van complexere boodschappen met woorden alleen, een flinke beperking zit. Het gaat dan vaak ook over wat mensen vinden, voelen en ervaren en dat is bijna onmogelijk om alléén met woorden te vangen. Dat stralen we op een andere wijze uit met onze stem en ons lichaam.

Professor Albert Mehrabian publicerde in 1971 zijn onderzoek. Hierin stelt hij dat dat bij deze communicatie de woorden slechts voor 7% de boodschap vormen. De intonatie (wijze waarop het gezegd wordt) is 38%. De lichaamshouding (wat je uitstraalt) vormt de meerderheid en wel 55% van de boodschap. Dat betekent dat er bij complexere boodschappen via de mail maar ook via de telefoon gewoon heel veel informatie niet aanwezig is. We missen belangrijke bronnen om de boodschap goed te begrijpen. Het gevolg is dat we de gaten die er zijn dan maar onbewust zelf gaan invullen en dan gaat het vaak mis.

1.6 Het beeld moet kloppen, congruent zijn?

Bij communiceren gaat het er om dat de ander begrijpt wat jij bedoelt te zeggen. Hoe meer je  woorden ondersteunt worden door je non verbale communicatie hoe groter de kans is dat de boodschap over komt. Als je zegt dat je heel blij bent maar daarbij kijkt als een oorworm geef je dubbele signalen af. In onze bijdrage over miscommunicatie staan we daar uitgebreid bij stil. De boodschap die je gezicht uitspreekt is dan niet afgestemd op je woorden.

Onderzoek van o.a. de FBI geeft aan dat mensen dat meteen, al dan niet bewust opmerken. Als dat zo is zijn ze geneigd om de boodschap die je uitdrukt door middel van je lichaamshouding, gebaren en gelaatsuitdrukking eerder te geloven dan je woorden. Als we het hebben over goed communiceren dan is het noodzakelijk dat je boodschap congruent is. Dat wil zeggen dat het zowel verbaal als non verbaal met elkaar in overeenstemming is.

1.7 Hoe belangrijk is non verbale communicatie?

Non verbale communicatie, de taal van het lichaam is belangrijker omdat het vanuit de oertijd komende, een oorspronkelijkere taal is dan de gesproken taal. Voordat we woorden gebruikten, waren we immers al in staat om met elkaar te communiceren door middel van lichaamshouding, gezichtsuitdrukkingen en oer geluiden. In onze gesproken taal kunnen we nog wel het een en ander verbergen. Echter als het gaat om onze lichaamstaal lukt dat bijna niet omdat het rechtstreeks communiceert met ons primitieve brein. Dit maakt dat wanneer er sprake is van een tegenstrijdigheid tussen onze woorden en onze non verbale communicatie, er meer waarde wordt gehecht aan de taal van het lichaam. Non verbale communicatie is geloofwaardiger.

Een voorbeeld:

We kennen allemaal voorbeelden waarin iemand iets zegt met woorden en dat zijn lijf heel iets anders uitstraalt. De verbale en de non verbale communicatie stemmen dan niet overeen en zijn niet congruent. Op dat moment ga je af op wat het lichaam uitstraalt en neem je dat aan als de boodschap.

Misschien herken je een soortgelijk voorbeeld: Je vraagt iemand om iets voor je te doen en de ander zegt volmondig ‘ja’. Echter je hebt er geen prettig gevoel bij. Dit komt waarschijnlijk doordat jij in de non verbale communicatie een duidelijke ‘nee’ ziet. Je ziet dit aan bijvoorbeeld de gesloten lichaamshouding, de gezichtsuitdrukking (vaak, niet direct aankijken) en de intonatie van de stem die meer past meer bij een ‘nee’ dan bij een ‘ja’.

De vraag is dan wat ben je geneigd te geloven? Je hoort haar het woord ‘ja’ uitspreken maar je gelooft niet dat het goed komt en dat ze werkelijk ja bedoelt. Wat er vervolgens gebeurt is dat je geneigd bent om te reageren op haar ‘non verbale communicatie’. Als je dat dan niet volgens bepaalde regels doet is er al gauw sprake van flinke miscommunicatie.

In bovenstaand voorbeeld reageer je (vaak instinctief) op de non verbale communicatie en geloof je erin dat dat het antwoord is op je vraag. Dit voorbeeld geeft het belang van congruent zijn aan als het gaat om je verhaal geloofwaardig over te brengen.

1.8 Wanneer gebruik je non verbale communicatie?

Non verbale communicatie en verbale communicatie gaan hand in hand. Het één kan niet zonder het ander. Wel is het zo dat er minder non verbale facetten aanwezig zijn als je iemand telefonisch spreekt. De ontvanger in de communicatie mist zicht op je lichaamshouding en je handgebaren. Wel kan hij de intonatie van je stem horen.

Voorbeeld uit de praktijk: Een verkooptraining:

Mijn collega Ad heeft in een grijs verleden wel eens een verkooptraining gehad. In die training kwam ook telefoneren aan de orde. De trainer zei dat je als je een klant aan de telefoon had altijd moest proberen te glimlachen. Op de een of andere wijze blijkt iemand aan de andere kant van de telefoon die glimlach te kunnen “horen”. Raar maar waar. 

Dit voorbeeld onderschrijft nogmaals dat het grootste gedeelte van onze communicatie met anderen is gebaseerd op de taal van het lichaam als de lichaamshouding, de gezichtsuitdrukking en de klank van de stem. We moeten ons realiseren dat onze lichaamstaal altijd een hele belangrijke rol heeft. Je kent vast wel de uitdrukking dat iemands gezicht boekdelen spreekt. In deze uitspraak komt erg goed naar voren wat het belang is van je gezichtsuitdrukkingen bij je communicatie. Een bekend voorbeeld is de verschillende emoticons die tegenwoordig veel gebruikt worden in whatsapp berichten waarbij de stand van de mondhoeken laten zien of iemand lacht of sip kijkt.

Zo spreekt een glimlach en ook angstig of boos kijken bij je gesproken bericht boekdelen. Wat essentieel is, is dat je gezichtsuitdrukking in overeenstemming is met de inhoud van je verhaal. Hier gaat het over echtheid, authenticiteit en geloofwaardigheid.

non-verbale-communicatie-smiley-mondhoeken-omhoog

Bij onze intervisietraining heb ik wel eens meegemaakt dat iemand, met een glimlach op haar gezicht, vertelt over een hele verdrietige gebeurtenis. Nu kan ik daar wel door heen prikken en weet ik dat betreffende persoon zelf geen contact heeft met de emotie die onder het verhaal schuilgaat. Maar je begrijpt dat dergelijke boodschappen anders over komen wanneer iemand vertelt over een situatie die verdrietig is en ook de bijpassende emotie op het gezicht en in zijn houding laat zien.

1.9 Hoe herken je non verbale communicatie?

Goede acteurs zijn sterren als het gaat om het gebruik van non verbale signalen. Kijk maar eens naar het verschil in het gebruik van lichaamstaal tussen een goede oscarwaardige film en een slechte b-film. Bij de een kun je zonder geluid bijna naadloos het verhaal volgen terwijl bij de ander er geen verband lijkt te zijn tussen de woorden en wat de acteurs uitstralen. Dit onderschrijft nogmaals het belang van non verbale signalen.

Wil je je communicatieve vaardigheden verder verbeteren dan is het belangrijk dat je je ten eerste goed bewust bent van wat je zelf non verbaal uitstraalt om vervolgens te leren om de non verbale communicatie van de ander goed te lezen en dat bespreekbaar te maken. Uit de reacties van onze cursisten van o.a. de leergang coachen van collega’s merken we dat dit heel belangrijke vaardigheden zijn en dat we ons daar vaak onvoldoende van bewust zijn.

2. Welke soorten van non verbale communicatie zijn er te onderscheiden?

Alle signalen die je lichaam uitzendt zijn als het ware te vatten onder de term non verbale communicatie. De geheime diensten hebben er studies van gemaakt waar ze op basis van oogbewegingen, gezichtsuitdrukkingen, al dan niet zweten maar ook op basis van meetbare variabelen als bloeddruk, en hartslag proberen te bepalen of degene die ondervraagd wordt de waarheid spreekt. Kortom er zijn heel wat vormen of soorten van non verbale communicatie te onderscheiden.

In dit hoofdstuk willen we de belangrijkste signalen die gemakkelijk waarneembaar zijn aan de orde stellen en waardevolle tips geven waar je op kunt letten. Weet hierbij wel dat we het ene meer bewust doen dan het andere. Woorden kiezen we over het algemeen bewust. Ons gebruik van de stem en onze fysiologie ontstaat meestal onbewust. Het komt uit ons onderbewust voort. Of we iemand aardig vinden of niet heeft te maken met dezelfde onbewuste processen. Dus heeft niet te maken met de woorden die mensen zeggen maar vooral door houding en hun stemgebruik.

2.1 Non verbale communicatie met ons hoofd

2.1.1 Gezichtsuitdrukking

Ons gezicht heeft heel veel spieren en op grond van iemands gezichtsuitdrukking maken we op of iemand geïnteresseerd is in hetgeen je vertelt of dat hij eigenlijk met zijn gedachten elders is. De gelaatsuitdrukkingen van beide gesprekspartners zijn binnen de communicatie erg betekenisvol. Gelaatsuitdrukkingen zijn vaker direct gekoppeld aan gevoelens en intenties dan men in eerste instantie zou denken. De opmerkelijkste gelaatsuitdrukking is de glimlach. Deze wordt veelal geïnterpreteerd als belangstellend, open en sympathie uitdrukkend, hetgeen zeer stimulerend werkt. Daarentegen als er iets verdrietigs gebeurt, wordt men geacht ernstig te kijken.

Echter de dosering is zeer belangrijk: een teveel kan ertoe leiden dat de ander zich niet serieus genomen voelt. Zeer frequent fronsen of een constante frons kan opgevat worden als afkeuring. Wanneer je af en toe fronst kan het voor de ander betekenen dat de ander zijn best doet om te begrijpen.

Over het algemeen zijn we ons niet zo bewust van onze gelaatsuitdrukking. Welke expressie tot stand komt, hangt af van de situatie. Als iemand een leuke mop vertelt, lachen mensen vaak spontaan. We hebben trouwens dan ook de neiging om mee te lachen omdat dat aanstekelijk werkt. Als het spontaan gaat ondersteunt onze gezichtsuitdrukking wat we voelen en wat we zeggen.

Echter dit betekent niet dat je er geen controle over kan uitoefenen. Dát mensen hun gelaatsuitdrukkingen kunnen manipuleren blijkt uit het feit dat iemand plichtmatig kan lachen of – met opzet – ernstig kan kijken. Goede acteurs hebben het feilloos onder de knie om op het juiste moment de passende gelaatsuitdrukking naar voren te toveren.

Belangrijk is dat je je bewust bent van je manier van kijken en wat voor een invloed dat heeft op je omgeving.

2.1.2. Oogcontact

Oogcontact hoort ook eigenlijk bij de gezichtsuitdrukkingen. Echter omdat het in onze ogen een zeer belangrijke is besteden we er apart aandacht aan. De ogen worden ook wel de spiegel van de ziel genoemd. De ogen vertellen hoe iemand zich voelt. Dat is ook een van de redenen dat je als je direct contact zoekt je elkaar recht in de ogen aan moet kijken. Echter hier zijn ook weer regels voor die ook nog per cultuur verschillen. De tijd die je iemand recht in de ogen kunt kijken, varieert ook. Echter als je echt contact wil met iemand is het belangrijk dat je elkaar regelmatig aankijkt. Dan voelt de ander zich letterlijk gezien en dat is goed voor het contact. Daarnaast kunnen we checken hoe iets overkomt en laten de ander tevens zien wat hetgeen de ander zegt bij ons teweeg brengt. Dit is contact. De ander voelt dan dat hij er toe doet en dat we geïnteresseerd zijn wat hij te zeggen heeft.

Oogcontact is verbinding!

Goed oogcontact geeft aan of er verbinding is. De gesprekspartners kunnen dan zien welk effect hun eigen woorden hebben op de ander. Als de zender van de boodschap een andere kant op kijkt of naar de grond kijkt terwijl hij wat vertelt, dan kan het zijn dat het iets is dat hij moeilijk vindt om te zeggen. Als gesprekspartner kun je hier dan op reageren door, zorgvuldig en zonder oordeel, te benoemen wat je ziet. Als coach gebruik ik dit regelmatig en het levert veel op. Op deze manier maak ik de non verbale communicatie bespreekbaar. Als je dat doet zal je merken dat de gesprekken veel diepgaander zijn en veel veelzeggender worden. Echter dit vergt wel enige kennis van zaken om het goed en zorgvuldig te doen.  

Oogcontact het zit in de nuance!

Hoe je oogcontact maakt, bepaalt in zekere mate hoe je overkomt op de ander. Wist je dat de ander te strak aankijken of te weinig aankijken dat bedreigend of juist onzeker kan overkomen? Bovendien is bekend dat wanneer je je woorden meer kracht geeft, wanneer je je blik niet beneden het oogniveau van de ander laat afdwalen. Wanneer je blik afdwaalt onder het oogniveau van de ander dan kunnen je woorden aan scherpte verliezen.

2.1.3 De positie van het hoofd

Ook de positie van het hoofd zegt wat. Wanneer mensen geïnteresseerd zijn dan houden ze hun hoofd schuin. Deze non verbale geïnteresseerde houding wordt vaak versterkt door het lichaam licht voorover te buigen naar je gesprekspartner.

non-verbale-communicatie-vrouw-lacht

2.1.4. Spreektempo, volume en klank van je stem.

Een ander aspect van de non verbale communicatie is het volume en de klank van je stem. De wijze waarmee iets gezegd wordt, is bepalend voor de betekenis van je woorden. Onze intonatie uit zich in aspecten als spreektempo, de toonhoogte, het ritme en het volume. Als iemand tijdens een gesprek begint te hakkelen, moeilijk uit zijn woorden kan komen, is dat vaak een teken dat hij het moeilijk vindt om dat te zeggen. Belangrijk is dat je als je dit bemerkt kijkt of je dit bespreekbaar kunt maken. Vraag gewoon wat er aan de hand is en ga niet invullen wat er aan de hand zou kunnen zijn. Veelal wordt dit erg op prijs gesteld want ook de ander is er vaak mee bezig om te bedenken wat jij er wel niet van zal denken.

2.2 Non verbale communicatie met ons lijf

2.2.1 Het gebruik van de handen

Handgebaren kunnen zowel een verhaal ondersteunen als afbreken. Wees je daarvan bewust. Vaak gebruiken we onbewust onze handen terwijl we spreken. Dat heeft effect op hoe wat we zeggen overkomt bij de ander. Wees je daar bewust van en kijk wat je wel en niet kunt doen om je boodschap duidelijker over te brengen.

Zo wordt de open handpalm vaak onbewust in verband gebracht met eerlijkheid en loyaliteit. Je kan er bewust voor kiezen om in je communicatie gebruik te maken van gebaren met een open handpalm om zo een betrouwbare indruk te maken. Het wijzen met een vinger met een gesloten handpalm is het minst effectieve gebaar die je kunt gebruiken in een gesprek. Het roept iets van verwijt/beschuldiging op richting de ander omdat je met een vinger wijst.

Wanneer je opmerkt dat je gesprekspartner zijn hand onbewust voor de mond brengt terwijl hij iets vertelt dan kan dit duiden dat hij een onwaarheid vertelt. Vaak proberen mensen dit gebaar te camoufleren door een kuchje. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat iemand die zijn hand naar zijn mond brengt of kucht altijd een leugen vertelt. Het aanraken van de neus of het aanraken van de ogen duidt in feite op hetzelfde als het aanraken van de mond. Iemand voelt zich niet op zijn gemak. Dat zelfde geldt voor friemelen met je handen.

2.2.2 Het gebruik van de armen

Armen en zeker uitgestrekte armen maken ons groter en zorgen er daardoor voor dat we zichtbaarder zijn. Hoe opener de armen hoe opener de ander is voor jouw verhaal. Echter als iemand beide armen dichtgevouwen heeft voor zijn borst, duidt dit vrijwel meestal op een gesloten of afwerende houding. Je gesprekspartner sluit in zekere zin zijn ‘hart’ af om deze te beschermen. Wanneer je deze gesloten houding opmerkt bij je gesprekspartner dan is dit meestal een teken dat hij zich niet op zijn gemak voelt. Zolang de over elkaar gekruiste arm houding blijft bestaan, zal de afwerende attitude blijven bestaan en komt jouw verhaal nauwelijks binnen. Om de communicatie fysiek weer open te maken zou je je gesprekspartner iets aan kunnen reiken zoals een pen of boek bijvoorbeeld. Dit brengt hem weer in een opener houding. Je zal zien dat dan ook vaak de aard van het gesprek zal veranderen.

2.2.3 Het gebruik van de benen

Net als dichtgevouwen armen kunnen gekruiste benen duiden op een negatieve of gesloten houding. Wanneer je gesprekspartner zich van je afwendt met gekruiste benen is dit meestal een teken dat hij het ergens niet mee eens is of iets moeilijk vindt. Voor mij als coach is dat altijd een teken dat we pas op de plaats moeten maken. Ik breng wat ik zie ter sprake en we bespreken samen mijn gesprekspartner weerstand voelt en zo ja wat dat dan is. Het mooie is dat lichaamstaal vaak veel sneller weergeeft hoe het met iemand is dan hij vaak zelf in de gaten heeft. Door daar bijtijds bij stil te staan komt je gesprekspartner vaak bij zijn eigen weerstand en dan gaat het gesprek ineens waar het over moet gaan. Dus speel in op die signalen en bespreek ze. Gewoon doorgaan met het gesprek heeft weinig zin.

2.2.4 Lichaamshouding en afstand t.o.v. je gesprekspartner

Bij lichaamshouding gaat het ook om de ruimte die we innemen ten opzichte van anderen. De afstand die je houdt komt heel nauw en is per situatie en per persoon verschillend. Hoe nauw dat komt merk je wanneer iemand jouw persoonlijke ruimte níet respecteert. Je voelt je gelijk ongemakkelijk. In feite botst dan jouw aura op dat van de ander. Daarom is het belangrijk dat je je ook daarvan bewust bent want ook dit is een onderdeel van non verbale communicatie die grote invloed kan hebben. Ook wat we veel zien in kantoorsituaties is dat iemand bij een collega die aan een bureau zit te werken langs gaat. Al staand gaat hij het gesprek aan met de zittende collega. Deze houding is niet bevorderlijk voor een open gesprek omdat de een letterlijk tegen de ander opziet. Dat heeft direct effect op hoe de boodschap over komt. De tip is om even rustig te gaan zitten zodat de ooghoogte vergelijkbaar is. Je zal merken dat het gesprek dan een stuk beter gaat.

2.3 Non verbale communicatie door middel van onze kleding

Bij (non verbale) communicatie gaat het om het totale plaatje en daar maakt kleding ook deel van uit. Voor je boodschap is het belangrijk dat het totale plaatje klopt. Mijn collega Ad was daar in het verleden wat sceptisch over maar heeft inmiddels diverse kleur- en stijladviseurs mogen begeleiden bij het opstarten van hun bedrijf. Er ging toen een wereld voor hem open. Ook hier is er weer sprake van maatwerk. Zowel de kleuren als de stijl van de kleren die iemand aan heeft, moeten kloppen bij wat je op dat moment vertelt. Hier is ook onderzoek naar gedaan en die geven allemaal aan dat kleding die past bij waar je bent en wat je vertelt, versterkt wat je wil overbrengen.

Belangrijk is dus dat de kleding zówel past bij de persoon áls bij de situatie. Als dat zo is heeft de boodschap veel meer effect. Er zijn diverse voorbeelden waarin de omzet aantoonbaar steeg toen mensen van de buitendienst na een consult meer bij hen passende kleding aan trokken. Hierdoor ontstond er meer verbinding met de klanten.

Dat kleding belangrijk is zie je ook bij de koningshuizen. Zij spenderen kapitalen om er als staatshoofd uit te zien. Maxima zal je daarom nooit in een mooi jurkje van de H&M zien omdat dit niet past bij wie ze is en wie ze wil zijn. Echter bij de vrijwilligersdag draagt ze wel iets dat past bij die gelegenheid. Dus wees daar alert op. Mevrouw Trump is hier minder bedreven in. Over haar hoge hakjes en haar modieuze jurkje, dat ze aan had bij haar bezoek in een rampgebied, wordt nog steeds met verbazing gesproken.

3. Hoe kun je non verbale communicatie gericht inzetten?

3.1 Hoe werkt het?

Mensen zijn sociale wezens en daarom altijd op zoek naar verbinding met anderen. Als er verbinding is tussen twee personen is dat vaak zichtbaar aan hun non verbale gedrag. Van een afstand zie je dan vaak dat mensen elkaars houdingen gaan kopiëren. Dat gaat bijna vanzelf. Als de een gaat verzitten en er is een band tussen de beiden, zal de ander volgen. Andersom geldt precies hetzelfde. Hoe meer de houding van de een, een kopie is van de ander hoe meer verbinding er is.

Ook het stemniveau, het volume, het taalgebruik, het ritme etc. zal zich na verloop van tijd steeds meer op elkaar afstemmen. Dit gebeurt vaak onbewust en ongemerkt. De achterliggende gedachte is dat mensen zich veiliger voelen en meer op hun gemak als ze met gelijkgestemden zijn. Bovendien gaat de communicatie in dat geval veel vlotter. Het inzetten van non verbale communicatie komt bij onze communicatietrainingen, teamtrainingen en ook bij onze trainingen persoonlijke ontwikkeling en onze coaching altijd aan de orde.

non-verbale-communicatie-vrouw-armen-over-elkaar

3.2 Rapport is het afstemmen op elkaars gedrag.

Rapport (spreek uit rappòrt, op zijn Frans) is een term die vanuit NLP komt. Het wordt daar beschreven als een proces van interactie waarbij de gesprekspartners de bereidheid hebben om zowel verbaal als non verbaal op elkaar af te stemmen. Hoe meer rapport er is tussen de gesprekspartners hoe effectiever de communicatie is. Doorgaans ontstaat rapport spontaan. Je kunt het zien in een gesprek dat vloeiend verloopt. De gesprekspartners zijn op elkaar afgestemd, hebben dezelfde lichaamshouding aangenomen en maken bijvoorbeeld dezelfde handgebaren. Ze spiegelen elkaar onbewust. Het gaat als het ware vanzelf.

3.2.1 Rapport ontstaat vaak onbewust.

Wanneer je de gesprekspartners er attent op maakt dat ze op dezelfde manier zitten dan zijn ze zich dat dan vaak pas bewust. Dat is het mooie van de aanwezigheid van rapport. Soms is het er spontaan zonder dat je er veel moeite voor hoeft te doen. Je merkt dan dat het er verbinding is en dan gaat het gesprek als het ware vanzelf. Je voelt als het ware dat je elkaar helemaal begrijpt en in zekere zin heb je dan ook direct toegang tot elkaars onderbewuste.

3.2.2 Wat kun je doen om rapport te maken.

Soms echter gaat rapport maken wat moeizamer en heb je meer inzet nodig om je af te stemmen op de ander. Rapport is feitelijk niets anders dan spiegelen. Je probeert de ander op zijn gemak te stellen door zoveel mogelijk op hem te lijken. Dit doe je door zowel zijn non verbale gedrag zoveel mogelijk te kopiëren maar ook zijn spreektempo, woord gebruik etc. Hoe meer de ander een kopie van zichzelf ziet hoe meer hij op zijn gemak is.

Eerder hebben we al aangegeven waar je op kunt letten. Weet dat rapport zowel een verbale als een non verbale component heeft. Het rapport wordt sterker als we op zoveel mogelijk aspecten zijn afgestemd. Op hoe meer aspecten we zijn afgestemd hoe meer verbinding er is. Begin eerst met afstemmen op terreinen die dicht bij je eigen comfortzone liggen en breidt zo langzaam uit.

3.2.3 Hoe herken je of er rapport is?

Mensen die op elkaar afgestemd zijn en rapport maken kun je o.a. herkennen doordat ze:

  • zitten of staan in dezelfde houding;
  • dezelfde gebaren maken;
  • een vergelijkbare gezichtsuitdrukking hebben;
  • op dezelfde toon spreken en dezelfde snelheid van spreken hebben:
  • dezelfde sleutelwoorden gebruiken;
  • en ademen in het zelfde tempo

In zijn algemeenheid geldt. Hoe meer overeenkomsten hoe beter!

3.3 Kun je je met iedereen afstemmen?

Ja dat kan! Alleen zal het met de een wat natuurlijker gaan dan met de ander. Het gaat altijd om het vinden van raakvlakken. Hoe meer raakvlakken, zowel verbaal maar ook non verbaal, je kunt vinden, hoe gemakkelijker je op elkaars golflengte zit. Weet wel dat je dat afstemmen ook kunt leren. Hoe opener je staat voor de ander hoe gemakkelijker het afstemmen lukt.

Tip:

Een goede manier om jezelf daar verder in te bekwamen is om regelmatig een gesprek aan te knopen met een wildvreemde of met iemand waar je niet zo’n goede band mee hebt. Probeer eerst eens non verbaal contact te leggen en dan te achterhalen waar de ander enthousiast over is. Wees daadwerkelijk geïnteresseerd en vraag door. Je zal merken dat het dan steeds gemakkelijker wordt om raakvlakken te vinden. Probeer wel OMA (Oordeel. Mening en Advies) zoveel mogelijk thuis te laten.

3.4 Kun je overal non verbaal afstemmen?

In zekere zin is het altijd mogelijk. Alleen hoe meer aandacht je voor elkaar hebt, hoe eenvoudiger het is. Een ruimte kan als het een rustige ruimte is bijdragen aan een goede afstemming. Ook de afstand t.o.v. je gesprekspartner is een factor die mee speelt. Bovendien geldt In de regel hoe verder van elkaar hoe lastiger. Echter er zijn heel wat stelletjes bij elkaar die al spiegelend van grote afstand met elkaar contact hebben gemaakt. Echter als regel geldt dat het moeilijker is rapport te maken en te houden in een luidruchtige – drukke omgeving dan in een stille omgeving. Stilte draagt bij aan het versterken van rapport als mensen zich ook daadwerkelijk openstellen voor afstemming met elkaar.

4. Samenvatting en conclusies

In dit blog heb ik je de verschillende facetten en het belang van non verbale communicatie laten zien. Ook heb ik weergegeven waar je op kunt letten en tips gegeven hoe je non verbale communicatie gericht in kunt zetten om beter gehoord en gezien te worden. Wees daar altijd alert op en ga daar mee aan de slag.
Echter heb je na het lezen van deze bijdrage nog vragen en met ons wil sparren neem dan contact met ons op voor een vrijblijvend eerste gesprek.

Geraadpleegde bronnen;

NB: De belangrijkste bron van deze bijdrage is natuurlijk onze eigen achtergrond en ervaring. Wil je daar mee over weten kijk dan op de pagina over ons. Daar geven we aan hoe we werken, vanuit welke uitgangspunten en hoe we onze kennis en ervaring hebben opgedaan.

Ontdek je X – factor, Henk Jan Smits ISBN 9789044315141
Psychologische gespreksvoering, een basis voor hulpverlening. Prof. Dr. G.  Lang, Prof. Dr. H.T. van der Molen ISBN 9024409705
Coaching in het primair onderwijs, drs. Yvonne Visser ISBN 90-6508-426-6
Passe-partout, Vensters op leren, Wibe Veenbaas, Morten Hjort, Mirjam Broekhoven en Mirjam Dirkx
ISBN 9789081989244

Reviews

Duidelijke inzichten en verschillende onderdelen goed benoemd met de verschillen

4,0 rating
19 mei 2020

Dank hiervoor!

A.O.

Interessant en duidelijk geschreven. Wat een impact heeft die non verbale communicatie.

5,0 rating
12 februari 2020

Mooi alles op een rijtje. Ik weet weer waar ik op moet letten. Bedankt.

J.D.V.

Ik wist niet dat communiceren zo complex was!

4,0 rating
28 januari 2020

Een helder artikel dat vooral aangeeft dat er heel veel te winnen is als je je je bewust bent van de invloed van je lichaam bij communicatie.

O.

Mooie uitleg van hoe non-verbale communicatie werkt!

4,0 rating
28 januari 2020
A.

Laat een review achter

Je mag alleen een sterren-beoordeling achterlaten, maar we vinden het fijn als je jouw beoordeling nader toelicht.