HEELmodel afbeelding van cirkel met heelmodel

Het HEELmodel: Leren door zelfreflectie!

Ons HEELmodel is een instrument voor gedragsverandering dat we bij onze communicatietrainingen, teamtrainingen en bij onze coachingstrajecten gebruiken. Het is een soort ezelsbruggetje dat aangeeft wat je moet doen om iets nieuws te leren. Iets anders leren wil zeggen dat je iets gaat doen, dat je eerder nog niet gedaan hebt. Omdat het iets nieuws is, is het altijd een verandering. En bij veranderen gaat het om patronen doorbreken. Je verlaat het bekende oude pad en probeert een nieuw pad te bewandelen en je dat eigen te maken.

De bedoeling is altijd dat je je uiteindelijk zelf een nieuw vast patroon aanleert waar je blij van wordt. Maar hoe ziet zo’n traject er nu uit? Wat is de start en hoe pak je dat aan? Daarvoor gebruiken we in onze coaching en bij onze trainingen onderstaand HEELmodel. Dit HEELmodel geeft weer welke stappen er doorlopen moeten worden in elk verandertraject. Het HEELmodel geeft de essentie weer. Gebruik dit als je wat wil leren. Het kernwoord hierbij is zelfreflectie. Alleen als je bereid bent om kritisch naar je eigen handelen te kijken, kun je wat leren.

Ad van Heijst en Petri Elemans

Zelfreflectie: De noodzakelijke voorwaarde!

Zelfreflectie is het kernwoord. Wat voor een mooie modellen je ook hebt, als je niet kunt of wilt reflecteren kom je nergens. Alleen als je in staat bent om kritisch naar je eigen gedrag te kijken en bereid bent om te zien wat jouw aandeel is, kun je iets leren. Veel gewenste gedragsveranderingen komen nooit tot stand omdat mensen niet durven reflecteren op hun eigen gedrag. Het ligt altijd aan anderen en niet aan henzelf. Als dat zo is dan gebeurt er niets. In het onderstaande model geven we aan welke stappen je moet zetten om succesvol iets nieuws te kunnen leren. Loop ze stapsgewijs door, reflecteer en leer wat je wil leren.

De stappen van het HEELmodel:

1. Herkennen van patronen.

De aanleiding voor verandering is ofwel dat je ergens last van hebt ofwel dat je heel graag iets wil. Je kijkt dan naar het hier en nu, wat doe je precies en wat zou je graag willen. Wat doe je in bepaalde situaties bijna automatisch. Wat zijn je patronen en wat zou je anders willen. Dat is reflecteren. Zelfreflectie is niets anders dan dat je vanaf een afstandje neutraal probeert te kijken wat je doet. Zo wordt je je bewust van je vaste gedrag in bepaalde situatie. Vaak zijn die patronen zo eigen dat je een ander nodig hebt om ze zichtbaar te maken.

Zowel in onze coaching als bij de communicatietrainingen zijn we elke keer weer op zoek naar ingeslepen patronen waarbij we onderzoeken of ze nog steeds iets opleveren waar het team of de coachee blij van wordt. Alleen als je als individu of als team patronen herkent kun je er iets aan veranderen.

2. Erkennen van je aandeel.

De enige die jou kan helpen om iets te leren, ben jezelf! Door te reflecteren op wat er gebeurt en je eigen rol kritisch onder de loep te nemen kom je verder. Hier gaat het er om dat je erkent dat je zelf de sturende factor bent die er verantwoordelijk voor is dat er gebeurt wat er gebeurt. Dat is vaak behoorlijk confronterend en pijnlijk.

We zijn allen gauw geneigd om anderen of iets anders de schuld te geven als iets tegenzit. Zo zijn “de crises” en de bezuinigingen van de overheid de afgelopen jaren regelmatig als excuus Truus aangevoerd als er iets niet goed liep. Echter alleen wanneer je reflecteert op je eigen gedrag en de confrontatie met jezelf aan durft te gaan en durft te erkennen dat jij degene bent die invloed uit kan oefenen, dan kun je je gedrag aanpassen.

3. Exploreren, bedenk mogelijkheden.

Bij het exploreren gaat het er om dat je onderzoekt wat je anders kunt doen zodat je wél je doel bereikt. Een open blik is hierbij belangrijk en ook dat je je creativiteit aanspreekt. Belangrijk hierbij is ook dat je écht komt bij wat je wél wil. Veelal is in beweging komen helaas gebaseerd op het feit dat je iets niet meer wil. Bijvoorbeeld een andere baan zoeken omdat je leidinggevende je niet aanstaat. Nu kan dat effectief zijn maar meestal kom je in een nieuwe baan weer een soortgelijke persoon tegen.

Daarom vraag je af wat je wél wil en ga daar naar op zoek. Stel je open voor mogelijkheden, bedenk verschillende opties, ook niet voor de hand liggende en probeer dingen uit en ga voor je droom. Bedenk wel dat het niet mogelijk is om gelijk alles te bedenken dat je zou kunnen doen. Ook dit is weer een leerproces. Dus bedenk wat je zou kunnen doen. Ga aan de slag en probeer uit. Reflecteer en kijk of je tevreden bent met het resultaat en zo niet pas aan of bedenk iets nieuws.

4. Leren en loslaten. De laatste stap van het HEELmodel

Zodra je wat mogelijkheden hebt bedacht hoe het anders kan, ga je die op een rijtje zetten en stapsgewijs uitproberen. Wanneer je zelfreflectie toepast is altijd de vraag of je met je gedrag het doel bereikt dat je wil bereiken. Stel jezelf de vraag of je er vrolijk van of niet. Zo niet dan probeer je iets anders. Zodra je hiermee bezig bent neem je eigenlijk al afstand van het oude gedrag en begin je al met nieuw gedrag. Sta daar bij stil en zie ook wat het oude gedrag je heeft gebracht en “bedank” het, neem afscheid en ga verder.

Realiseer je wel dat het aandacht en energie kost om iets anders te gaan doen. Realiseer je ook dat het, als het even tegen zit, heel verleidelijk is om weer in het oude gedrag terug te vallen. Vooral in tijden van stress gaan we vaak ongemerkt naar de automatische piloot en vallen we terug in wat bekend is. Het “oude gedrag” is ingeslepen en voelt vertrouwd. Wees daar alert op en ga er vanuit dat dit bij het leerproces hoort. Maar realiseer je wel dat dit niet de bedoeling is, vergeef jezelf, leer ervan en begin opnieuw.

Elke stap van het HEELmodel heeft zijn eigen dynamiek en hoort bij de andere stappen. Dus ga aan de gang met het HEELmodel ga aan de slag met zelfreflectie en kijk wat jij anders zou willen doen, erken je aandeel en begin!

Welke valkuilen kom je tegen als je met het HEELmodel aan de slag gaat?

In de laatste fases is het oefenen en succeservaringen opdoen. Echter helaas geen top zonder dalen en dat betekent dat het ook wel eens tegen zit. Dat oefenen kost extra tijd en energie en dat komt niet altijd uit. Dan verschijnen er valkuilen en als je niet oppast gaat het dan toch nog mis. Hieronder twee veel voorkomende valkuilen die genoemd worden als reden waarom het vaak niet gelukt is.

Bij stress terugvallen in oud geautomatiseerd gedrag.

Oude patronen hebben, zeker in stress situaties, de neiging om toch weer vaak onbewust tevoorschijn te komen. Immers het duurt enige tijd voordat het nieuwe gedrag is ingeslepen. Vergeef jezelf, geef de moed niet op en begin opnieuw. Belangrijk is dat het nieuwe ook inslijpt. Daarom is het belangrijk dat je oefent en “vlieguren” maakt. Ga voor het nieuwe, oefen, maak fouten en leer en bedenk dat bij leren lopen vallen én opstaan hoort .

Oud gedrag is immers al geautomatiseerd. Dat betekent dat we er niet bewust bij denken en het gewoon doen. Dat kost niet zo veel energie. Als je kunt fietsen denk je niet meer na over hoe je evenwicht bewaart, maar doe je dat gewoon. Vaak zijn we ons nauwelijks bewust van al die patronen en dat maakt het aanleren van iets nieuws juist zo lastig. Iets nieuws wordt pas eigen als je heel veel “vlieguren maakt”.

Terugval wanneer alertheid verslapt.

In het begin moet je dat heel bewust doen en hoe langer je dat doet hoe meer het er in slijpt. Iedereen die wel eens een keer in Engeland heeft gereden weet hoe alert je moet blijven om te voorkomen dat je aan de verkeerde kant gaat rijden. Zeker bij vermoeidheid of als iets anders de aandacht vraagt heb je de neiging om weer terug te vallen in je oude gewoontes. Dus blijf alert op de terugval en blijf oefenen, oefenen en nog een keer oefenen. Dan slijpt het er vanzelf in.

Conclusie HEELmodel en zelfreflectie

Het HEELmodel is een handig ezelsbruggetje dat je kunt gebruiken wanneer je met gedragsverandering aan de slag bent. Belangrijk is dat je alle fases doorloopt en vervolgens aan de slag gaat met zelfreflectie. Bij zelfreflectie gaat het om objectief terugkijken naar je eigen gedrag en de rol die je vervult. Dat kan zowel individueel maar ook als team. Wil je meer weten over zelfreflectie klik dan hier. Hieronder kun je het filmpje bekijken.

Zelfreflectie in het HEEL model

Veel succes met het model!