Patronen doorbreken. Verander jezelf!

Patronen doorbreken is best lastig. Dat geldt ook voor mij. Ik merk dat ik vaak best hardleers ben. Regelmatig loop ik er tegenaan dat ik mijn spullen niet terug kan vinden. Als ik dat merk geef ik mezelf weer op de kop. Neem me echt voor om het de volgende beter en gestructureerder op te bergen. En ga vervolgens weer over tot de orde van de dag. Enkele dagen later loop ik weer tegen hetzelfde aan en het riedeltje herhaalt zich. Herken je dat? Gelukkig zijn we niet de enigen. Dat zijn nu patronen en die maken het aanleren van nieuw gedrag best lastig. 

Iedereen heeft wel dergelijke ervaringen. Als ik heel eerlijk ben, denk ik niet dat ik dat opruimen nog ga leren. Dat komt waarschijnlijk omdat ik dat heel diep van binnen niet echt wil. Het patroon van niet goed opbergen levert me waarschijnlijk toch meer plezier op dan het terugvinden. Maar wie weet misschien loopt het uiteindelijk toch anders.

Als je een beetje levenservaring hebt, weet je dat vaste patronen doorbreken best ingewikkeld is. Soms lees of hoor je iets waardoor je geïnspireerd raakt en denkt: dat wil ik ook proberen. Maar als je dan een jaar later opnieuw wordt geconfronteerd met je plan, realiseer je je vaak dat er niet veel van is terechtgekomen.

De enige die jou kan veranderen, ben jezelf!

Toch zien we dat mensen continu patronen doorbreken en zichzelf nieuw gedrag aanleren. Soms omdat ze dat graag willen en soms ook omdat ze vinden dat ze geen keuze hebben. Wat we ook zien is dat gerichte professionele hulp in de vorm van coachen of een training vaak een extra versnelling geeft. Mag jij collega’s begeleiden en wil je leren hoe je mensen daarbij begeleidt dan zou onze leergang coachen van collega’s misschien wat voor je zijn. 

Deze bijdrage geeft je inzicht in hoe het veranderen van gedrag bij mensen werkt. Daarnaast krijg je tips wat je kunt doen om gedrag, waar je veel last van hebt, om te buigen. Dit kun je zowel voor jezelf gebruiken of bij het begeleiden van iemand.

Ad van Heijst

1. Patronen doorbreken en veranderen.

In onze coachingstrajecten en tijdens onze communicatietrainingen gaat het in essentie altijd over het doorbreken van patronen. Het gaat dan om de volgende basisvragen:

  • Wat zou je anders willen?
  • Waar heb je last van?
  • Wat weerhoudt je om het anders te doen?
  • Wat kun je zelf doen om daar te komen?

We ondersteunen dan om de antwoorden te vinden op bovenstaande vragen. Vervolgens stimuleren en begeleiden we het team of de coachee om hun eigen gebruiksaanwijzing te bedenken om daar te komen. Ook laten we ze ervaren hoe dat werkt en dat de methodiek universeel toepasbaar is om alle veranderingen van gedrag. We gebruiken hier vaak het HEELmodel voor. Dit model is uitstekend geschikt om zelfreflectie toe te passen en zo te achterhalen wat je zou kunnen doen om je patronen te doorbreken.

1.1 Waarom is het belangrijk om te leren patronen te doorbreken? 

Je kunt alleen iets nieuws leren als je afscheid neemt van je oude patroon en écht voor het nieuwe gaat. Dus als je ergens last van hebt, is het handig dat je zicht hebt in wat er allemaal bij komt kijken. Patronen doorbreken is afscheid nemen van het oude en iets nieuws leren. De praktijk wijst uit dat dat best lastig is. Soms word je geïnspireerd door iets en denkt dat wil ik ook. Realiseer je dan wel dat het aanleren van iets nieuws tijd kost. Je moet veel ‘vlieguren’ maken voordat het een nieuwe gewoonte is. Daarom moeten we er naar streven dat we gaan voor een nieuwe gewoonten die we kunnen volhouden. Dat werkt motiverend. 

Zo heb ik, om mijn opruimvoorbeeld maar te gebruiken, talloze adviezen en zelfs ook een training over verhogen van mijn persoonlijke effectiviteit gehad om daar wat mee te doen. Ook ben ik heel vaak met goede moed begonnen maar dat volhouden …….. daar gaat het om. Onderzoek over gedrag laat zien dat zelfs het je eigen maken van eenvoudige nieuwe gewoontes in het begin best veel extra aandacht vraagt. Ook als je gemotiveerd bent en er helemaal achter staat. Het kost gemiddeld meer dan twee maanden voordat het oude patroon is doorbroken en het nieuwe er een beetje in zit. Dat geldt zelfs voor simpele dingen als bijvoorbeeld het doen van rek- en strekoefeningen in de ochtend om flexibel te blijven of het dagelijks eten van fruit. Realiseer je dan ook dat het aanleren van moeilijker gedrag nog meer tijd en aandacht vergt.

1.2 Hoe win ik de strijd tegen mijn geautomatiseerde onbewuste?

‘Geautomatiseerd’ gedrag is de zwakke schakel als het gaat om het doorbreken van patronen. In ons brein werken twee processen (het bewuste en het onbewuste) die elkaar niet ondersteunen. Aan de ene kant hebben we een primair brein dat werkt op de automatische piloot. Aan de andere kant is er een bewust brein waar we plannen mee maken. Ons brein is primair ingericht op de volautomatische herhaling van gedrag dat ‘werkt’ en weinig moeite kost. Dus we gaan op zoek naar vaste patronen en herhalen die bijna gedachteloos. Dit doen we bijna onbewust. Je merkt deze patronen pas op als er iets verandert. 

Bij mij thuis is de keuken ‘heringericht’. Als ik op zoek ben naar de schaaltjes voor het nagerecht trek ik nog regelmatig het verkeerde kastje open. Ik ga nog steeds onbewust naar het kastje waar ze eerst stonden. Wetende dat gedrag voor het grootste gedeelte gebaseerd is op onbewuste vaste gewoontes moeten we als we iets anders willen die patronen doorbreken. Immers we weten dat één keer ander gedrag vertonen meestal niet genoeg is om blijvende verbeteringen te realiseren. Maar het is wel een eerste begin. Daarna is het aandacht geven en volhouden. Alleen zo kun je je eigen patronen doorbreken. Als je dat met aandacht voldoende lang volhoudt gaat het steeds natuurlijker en na verloop van tijd is er een nieuw ‘geautomatiseerd’ gedrag ontstaan. Echter dat kan alleen als we er gedurende langere tijd heel bewust mee bezig zijn en dat kost best veel extra energie. 

patronen doorbreken gemetselde muur
patronen doorbreken – gemetselde muur

1.3 Wat maakt het doorbreken van mijn vaste patronen nu zo moeilijk?

Er zijn drie belangrijke belemmeringen die het lastig maken om onze vaste patronen te doorbreken. Op de een of andere wijze komen we die regelmatig tegen als je met je eigen persoonlijke of professionele ontwikkeling aan de slag gaat. Wees daar alert op en maak je niet druk. Ze horen erbij. Echter probeer wel je doel voor ogen te houden en ga er voor. 

1.3.1 Het binnenbochtje.

Uit onderzoek van gedragswetenschappers blijkt dat ons brein streeft naar ‘cognitief gemak’. Dat betekent dat we met weinig moeite voldoende willen bereiken. Dus als er ergens een binnenbochtje is om hetzelfde doel te bereiken zal ons brein ons adviseren om dat weggetje maar te nemen. 

1.3.2 Geen pijn, verlies en ongemak.

We hebben ook een sterke neiging om pijn, ongemak en verlies te vermijden. Dit belemmert in veel gevallen onze motivatie om te leren, experimenteren en veel andere vormen van verandering. ‘Fouten maken mag’, klinkt bijvoorbeeld wel mooi op een managementconferentie. Maar diep in ons brein klinkt een oeroude, angstige stem die waarschuwt: ‘Fouten maken is gewoon fout. Niet doen! Want wie weet wordt het ons uiteindelijk toch aangerekend als we iets niet goed doen.’

1.3.3 Onze omgeving.

Onze omgeving geeft continu feedback op ons gedrag en wij reageren daarop. Als mensen ons bevestigen door te hummen, vriendelijk te kijken en te knikken zullen we langer doorpraten. Het tegenovergestelde is ook waar. Belangrijk bij veranderen en patronen doorbreken is dat je je realiseert dat je onbewust altijd heel erg bezig bent met je omgeving. Je omgeving is belangrijk en goed- of afkeuring van die omgeving heeft altijd effect op je handelen. Daarom is het ook zo lastig om in dezelfde omgeving jezelf ander gedrag aan te leren. Je omgeving is gauw geneigd om je terug te fluiten. Immers als jij verandert, verandert er voor hen ook iets en dat geeft voor hen ongemak.

1.4 Wat helpt als je patronen wil doorbreken om ander gedrag te vertonen?

Bij het veranderen van gedrag zijn er vier zaken belangrijk. Te weten het einddoel dat je nastreeft met dat gedrag, de planning, het gedrag zelf en de ondersteuning die je nodig hebt. Belangrijk is dat je goed voor ogen hebt wat je op elk gebied verwacht.

1.4.1 Verbeeld je je einddoel!

Bij het resultaat of einddoel gaat het er om dat je dat zo duidelijk mogelijk voor ogen hebt. Het moet iets zijn waar je je mee wil verbinden, waar je blij van wordt en dat zoveel mogelijk geformuleerd is in termen van persoonlijke ontwikkeling. Bij veranderingen zijn ontwikkeldoelen daarom meestal effectiever dan prestatiedoelen. Hierdoor is het gemakkelijker om fouten onderweg te ervaren als leren in plaats van als falen. Meer als een stap vooruit in plaats van een stap achteruit. Anders werkt het niet. 

Bijvoorbeeld als je alleen wil stoppen met roken om te stoppen met roken zal dat in 99% van de gevallen niet lukken. Er moet een hoger doel zijn en het moet ook positief geformuleerd zijn. Dus niet iets niet meer willen doen maar iets anders wel. Zo ken ik iemand die na meer dan 70 jaar gestopt is met roken omdat ze graag weer een blokje om wilde en dat niet meer zou lukken als ze bleef roken. Ze huppelt nu alweer 4 jaar met plezier zonder te roken rond. Belangrijk is ook dat je het zelf in de hand hebt. Je kunt de loterij wel willen winnen maar het enige dat je kunt doen is loten kopen en dat door jou gewenste resultaat is slechts voor een enkeling weggelegd.

1.4.1.1 Visualiseer!

Het helpt ook als je hetgeen dat je wil bereiken visualiseert. Er in je hoofd een beeld of een filmpje van maakt. Zo wilde ik van jongs af aan eigenlijk altijd al zelfstandig zijn en mensen op mijn eigen wijze begeleiden. Ooit bij een training, toen ik nog in het onderwijs werkte had ik een beeld van een eigen kantoor waar mensen kwamen voor coaching en ondersteuning. Ik wist niet meer dat ik dat ooit bedacht had en kwam het tegen bij het ‘opruimen’. Het is mooi om te zien dat nu voor een heel eind gerealiseerd is. Onbewust is dat verlangen en dat doel toch een onderdeel geweest van mijn ambities. 

Belangrijk is wel dat je je realiseert dat je eindresultaat ook iets is dat met je meegroeit en daardoor ook kan veranderen. Realiseer je dat succesvolle mensen regelmatig hun doelen bijstellen omdat ofwel de situatie of hun ambitie verandert. Op zich is daar niets mis mee. Elke verandering of vernieuwing is altijd een leerproces. Je moet twee dingen leren. Ten eerste moet je je het nieuwe eigen maken. Ten tweede moet je je het oude afleren. Beiden vraagt aandacht. 

patronen doorbreken 3 giraffen staand op een weg en kijken naar je
patronen doorbreken – giraffen met verschillend patroon

1.4.2 Maak een planning!

Om je doel te realiseren helpt het om een planning te maken. In die planning geef je stapsgewijs concreet aan wat je, wanneer, gaat doen om je einddoel te behalen. Het is in zekere zin je routekaartje naar je doel. Het is helpend om daar ook tussendoelen in op te nemen. Zeker als het iets ambitieus is en de termijn om het einddoel te behalen wat verder weg is in de tijd, is het lastig om de focus op dat einddoel te houden. Daarom is het motiverend om ook de behaalde tussendoelen als mijlpaaltjes te zien. Mijn advies is om als je die behaalt daar ook even bij stil te staan en een symbolisch feestje te vieren.

Let op een planning is alleen een instrument om je te helpen om een koers en een tempo aan te houden. Niets meer en niets minder. Dus gebruik het ook als zodanig. Veel zaken weet je niet helemaal zeker als je de planning maakt en kom je pas gaandeweg achter. Dus het is eerder een plan maken, zaken uitproberen, fouten maken, veel leren en bijsturen. Dit inzicht is cruciaal. 

1.4.3 Formuleer het nieuwe gedrag zo duidelijk mogelijk!

Belangrijk is dat je het nieuwe gedrag positief en zo concreet mogelijk beschrijft in de ik-vorm. Wat doe je precies en hoe ziet dat er uit. Hierbij is het ook essentieel dat je het zodanig formuleert dat jij alleen degene bent die de regie heeft over dat gedrag. Een voorbeeld hiervan is: Elke morgen begin ik voordat ik kijk naar de mail en telefoon eerst met een uur werken aan wat ik voor die dag het belangrijkste vind.

1.4.4 Bedenk hoe dat nieuwe gedrag ook leuk voor je kan zijn!

Een belangrijke succesformule voor het slagen bij het doorbreken van patronen is dat het nieuwe gedrag op zich ook plezier geeft. Alleen hard lopen om af te vallen zonder dat je er plezier aan beleeft, is meestal geen lang leven beschoren. Ondanks dat je het misschien heel graag wil. Veel mensen die echt extreem graag willen afvallen zullen na het zoveelste dieet toch na verloop van tijd, als er geen andere motivator bij komt, toch snel geneigd zijn om weer terug te vallen in het oude gedrag. Onderzoek laat zien dat de werkelijke reden dat mensen bepaald gedrag volhouden gebaseerd is op het feit dat ze het nieuw gedrag zélf gewoon leuk vinden. 

Zo bleek uit een onderzoek van deskundigen op het gebied van motivatie, naar mensen die bezig waren met gezond eten, sporten en studeren dat het einddoel niet de belangrijkste motivator was om door te zetten. Zowel mensen die doorgingen met gezond leven of mensen die veel tijd aan hun studie spendeerden, bleken niet degene te zijn die het meeste belang hechtten aan hun ontwikkeling of gezondheid. Dat waren de mensen die domweg gewoon lol hadden in de activiteit zelf. Niet het lange termijndoel maar de onmiddellijke plezierervaring bij wat we doen is een zeer belangrijke factor bij het bereiken van je doel. (Bron: Woolley en Fishbach (2017)) Dus als je de keuze hebt uit meerdere opties kies dan voor het gedrag waar je het meeste plezier aan denkt te beleven. Dat is gemakkelijker om vol te houden!

Wil je het artikel een keer nalezen?

Laat je gegevens achter en ontvang een PDF.

1.4.5 Regel ondersteuning van (of in) je omgeving!

Belangrijk is dat je goede ondersteuning regelt, die je helpt bij het doorbreken van je oude patronen. Weet gezien het voorgaande dat het op zich best lastig is om iets nieuws te leren en dat er allerlei valkuilen zijn en tegenwerkende krachten die proberen te voorkomen dat je je doel bereikt. Veel daarvan zitten in je directe omgeving want daarin zit ook je oude patroon verankert. Dus vraag je eerst eens af of je iets kunt veranderen in je directe omgeving zodat het nieuwe gedrag eenvoudiger wordt. 

1.4.5.1 Verander je fysieke omgeving.

Als je bijvoorbeeld gezonder wil eten en last hebt van snacken ’s avonds en je wil dat patroon doorbreken. Zorg er dan voor dat er geen snacks (chips) in huis is en wel een gezond alternatief. Dat maakt het een stuk eenvoudiger. Zeker als je er tevens voor zorgt dat de goede gezonde vervanger wel gemakkelijk te pakken is. Zo heb ik in het kader van afvallen en gezonder eten en drinken het dagelijkse portje met een klein hapje aan het eind van de dag vervangen door een glaasje cranberrysap. Het is even wennen maar het ritueel blijft hetzelfde en nu zit het er na enkele maanden in. Dat werkt ook als je bijvoorbeeld meer tijd voor jezelf wil om zaken rustig af te ronden reserveer dan tijd in je eigen agenda en houdt je er aan. 

Voorbeeld van Shani Davis

Shani Davis de Amerikaanse langebaanschaatser wilde graag Olympisch kampioen worden. Zijn grote tegenstrever in die tijd was Erben Wennemars. Shani hield van snacken. Om zichzelf een halt toe te roepen als hij weer in de verleiding kwam om wat te pakken uit de ijskast had hij een grote foto van Erben op de koelkast geplakt. Iedere keer als hij de neiging had om wat te pakken, keek hij naar de foto en vroeg hij zich af of Erben dat nu ook doen. Hij dacht van niet en dat weerhield hem er van om wat te pakken. 

1.4.5.2 Gebruik je sociale omgeving!

Zoals al eerder aangegeven heeft je sociale omgeving bewust maar ook onbewust veel invloed op je gedrag. Het vormt je en stuurt je. Daarom is het ook zo lastig om in dezelfde omgeving ander gedrag te ontwikkelen. Je omgeving verwacht dat andere gedrag niet en geeft daar feedback op. Zeker als je net bezig bent om iets nieuws te leren is dat vaak niet stimulerend. 

Als het gaat over sprongen in persoonlijke of professionele ontwikkeling is het daarom goed om regelmatig een andere omgeving te kiezen. Als het kan een omgeving met gelijkgestemden met vergelijkbare dromen. Maar ook een nieuwe baan in een organisatie waar niemand je nog kent en waar je zonder verleden kunt beginnen werkt stimulerend. Ikzelf heb verschillende banen gehad en iedere baan was weer een nieuwe start met nieuwe mogelijkheden. Als je niet van omgeving verandert is en blijft het lastig om verder te komen. Immers je moet steeds aan je omgeving verantwoording afleggen dat je nu toch heel anders bent dan vroeger. Intern doorgroeien is daarom veel lastiger dan ergens anders als nieuweling binnenkomen. Het spreekwoord: ‘Geen profeet wordt in eigen land geëerd.’ Is niet voor niets al een eeuwenoud gezegde

Zo gaan veel creatieveling (mode en acteurs) naar Amsterdam en/of Arnhem en veel techneuten bijvoorbeeld naar Eindhoven of Enschede. 

2. Hoe pak je het aan?

2.1 Start vanuit rust!

Dit klinkt in principe raar. Immers je wil graag je patroon doorbreken waar je last van hebt. Echter je bent wel degene die je nu bent. Als je start vanuit de overtuiging dat je helemaal niet blij bent met jezelf en dat alles anders moet dan wordt het waarschijnlijk geen succesvol traject. Accepteer dat je bent wie je bent en dat het goed is waar je nu bent en dat je nu de stap kunt zetten naar de volgende fase.

2.2 Stel je doel en monitor je vooruitgang en stel eventueel je doelen en aanpak bij. 

Ga aan de slag met bovenstaande tips. Je kiest je doel, stelt een planning op, vertaalt wat je wil naar concreet gedrag en bedenkt welke support je nodig hebt. Vervolgens ga je gewoon aan de slag. Je probeert je nieuwe, gewenste gedrag uit en werkt zo naar je einddoel toe. Onderweg kijk je hoe het gaat, wat werkt wel en wat niet en stuur wanneer nodig bij. Dat bijsturen kan zowel betrekking hebben op de planning als op het einddoel. Realiseer je dat het doorbreken van patronen een leerproces is en kijk vanuit mildheid naar jezelf. Bij leren hoort fouten maken. Helpend kan zijn om te bedenken hoe meer fouten je maakt hoe meer je leert. Uitgangspunt is en blijft dat jij een aanpak vindt die werkt voor jou en die jouw doel dichterbij brengt. Dat is het enige dat telt.

2.3 Hou je doel op je agenda

Zeker als het doel wat verder weg is in de tijd is het best lastig om er te komen. Daarom zijn tussendoelen ook belangrijk en plezier van het al aangeleerde nieuwe gedrag. Toch is het goed om op gezette tijden nog eens stil te staan en te kijken of alles nog klopt. Vraag je dan af of je doel nog je doel is, of je planning nog klopt en of je nog voldoende motivatie hebt om voor dat doel te gaan. Als dat ja is ga dan gewoon door. Zo niet kijk wat er niet meer klopt en pas het aan.

2.4 Zorg voor een inspirerende omgeving

Creëer voor jezelf een inspirerende, ondersteunende omgeving waar je op een veilige wijze aan de slag kan. Realiseer je dat je slagingskans toeneemt als je omgeving past bij waar je mee bezig bent.

3. Tot slot

In bovenstaande heb je kunnen lezen wat er allemaal komt kijken bij het doorbreken van patronen. Ook hebben we aangegeven dat er maar een is die jouw patronen kan doorbreken en dat ben je zelf. Dus als je iets nieuws wil, is het echt aan jou om zelf aan de slag te gaan. Gebruik de tips en veel succes. 

Echter mocht je ondersteuning willen van een coach of een passende training op dit gebied willen volgen of naar aanleiding van deze bijdrage een keer vrijblijvend willen sparren met ons. Neem dan contact op via de mail of telefoon. We kunnen dan samen kijken wat we eventueel voor jou kunnen doen om ervoor te zorgen dat jij voldoende bagage krijgt om je doelen te verwezenlijken. 

Veel succes!

Stap voor stap naar verandering!
Wil je weten hoe?

Laat je gegevens achter en ontvang het gratis stappenplan voor het doorbreken van patronen.

Reviews

Er zijn nog geen reviews. Laat s.v.p. een review achter.

Laat een review achter

Je mag alleen een sterren-beoordeling achterlaten, maar we vinden het fijn als je jouw beoordeling nader toelicht.