Hoger leerrendement met coachend begeleiden?

Coachend begeleiden of coachend leiderschap is momenteel ‘hot’. Iedereen heeft het er over omdat het het leerrendement aanzienlijk verbetert. Immers door iemand coachend te begeleiden maak je direct contact met iemands persoonlijke leerdoelen. Het gevolg hiervan is dat de ander krijgt wat hij, op dat moment nodig heeft, en hierdoor veel sneller én beter leert. Daarom wordt nu van iedere zichzelf respecterende praktijkopleider of leidinggevende verwacht dat hij/zij ook coachend begeleiden onder de knie heeft.

Maar wat is coachend begeleiden nu precies en hoe kan je dit gericht inzetten om bij iemands persoonlijke leerdoelen te komen? En wat moet je als begeleider precies kennen en kunnen om anderen goed te kunnen begeleiden? En hoeverre is het écht anders dan wat ‘we’ voorheen deden? En waarom ontstaat het nu in deze tijd?

Deze vragen beantwoorden we in deze bijdrage. We leggen je uit wat de meerwaarde en de valkuilen zijn van coachend begeleiden. En hoe je door middel van gerichte vragen bij iemands persoonlijke leerdoelen kan komen. En wat je vooral wél en niet moet doen bij coachend begeleiden.

We zijn erg enthousiast over de mogelijkheden om met coachend begeleiden het leerrendement te vergroten. Daarom hebben we gezamenlijk met een van onze klanten een 2-daagse training Coachend begeleiden ontwikkeld en inmiddels gegeven. Het is mooi om te zien hoe snel onze cursisten zich de basisprincipes eigen maken en toepassen in de praktijk.

Disclaimer en onze weggever

NB: In deze bijdrage schetsen we het verschil tussen de oude wijze van begeleiden en de het coachende begeleiden wat zwart wit af. Weet wel dat er ook in de oude situatie ook al leermeesters waren die zonder dat ze het wisten al coachend begeleiden. Bij sommigen zit het gewoon in het bloed. Ook gebruiken we voor de leesbaarheid de mannelijke vorm. Echter we weten dat er ook heel veel vrouwelijke leermeesters zijn. Wil je wat hulp bij het bedenken van open vragen die je zou kunnen stellen? Vraag dan onze gratis set met waardevolle coachvragen aan! Deze zijn prima hulpmiddelen bij het coachend begeleiden.

Wat is coachend begeleiden?

Bij coachend begeleiden ligt de regie van het leerproces bij de student. De praktijkopleider faciliteert ‘alleen’ het leerproces door ervoor te zorgen dat zijn student/leerling leerervaringen in de praktijk worden aangereikt. Daarnaast stimuleert en motiveert hij en geeft wanneer de leerling erom vraagt ‘feedback’. Deze feedback is vooral coachend (vragend) en stimuleert de leerling om zélf tot inzicht te komen.

De praktijkbegeleider is volgend in het leerproces. Dat betekent dat hij zijn begeleiding steeds afstemt op de persoonlijke leerdoelen van zijn leerling. Dit gaat oneerbiedig gezegd veel verder dan gewoon ‘even zeggen’ wat goed gaat en wat anders zou moeten, zoals het veelal in de oude situatie gebeurde.

Dat betekent dat coachend begeleiden qua insteek fundamenteel anders is dan de ‘oude situatie’ van opleiden in de praktijk, gebaseerd op het gildesysteem van leerling, gezel, meester. Daar had de praktijkopleider de regie over de leerdoelen van de leerling. Hij bepaalde wanneer de leerling in het kader van zijn opleiding ergens aan toe was. Wanneer dat zo was, kreeg de leerling een oefening/opdracht. De praktijkopleider gaf vervolgens daar, vanuit zijn kennis en ervaring, feedback op. Zo leerde je stapsgewijs ‘het vak’. Wanneer de ‘leermeester’ het idee had dat de leerling aan zijn normen voldeed tekende hij de betreffende vaardigheid af. Zo hebben vooral in de Zorg maar ook in de Bouw heel veel mensen ‘hun vak’ geleerd.

Coachend begeleiden gaat veel verder dan alleen zeggen wat er fout is en vervolgens advies geven vanuit het eigen referentiekader hoe de leerling het de volgende keer anders kan doen.

Waar kom je coachend begeleiden tegen?

Coachend begeleiden is uitstekend geschikt voor het leren op de werkvloer. Er is dan sprake van een collega/stagiaire in de rol van ‘leerling’ en een praktijkbegeleider in de rol van leermeester of mentor. Uitgangspunt hierbij is dat de praktijkopleider zijn/haar werk doet en zo leermomenten creëert voor de leerling. De leerling loopt mee, kijkt de ‘kunst’ af, heeft de regie en geeft aan wat hij, wanneer wil leren. Vervolgens oefent de student en vraagt en krijgt op een coachende wijze feedback. Zo leert hij stapsgewijs het vak van de praktijkbegeleider.

Wil je de gratis coachvragen ontvangen?

Klik op onderstaande button en krijg toegang tot onze waardevolle coachvragen.

Hoe gaat coachend begeleiden in de praktijk?


De crux bij coachend begeleiden is dat de leerling de ruimte krijgt om, afgestemd op zijn leerdoelen, daarbij passende leerervaringen op te doen. Vervolgens bespreekt hij deze met zijn praktijkopleider. Belangrijk hierbij is dat de begeleider dat doet op een coachende wijze. Dat betekent écht contact maken met de leerling. Zich inleven in zijn situatie, om vervolgens daarbij passende vragen te stellen.

Vanuit die invalshoek achterhaalt de leerling zelf precies wat hij al kan en wat hij nog moet leren. De kunst is dat de praktijkbegeleider naadloos aansluit bij de kennis en vaardigheden die de betreffende leerling al heeft. Om vervolgens via gerichte vraagstelling een transfer te maken met wat de student nog moet leren. Belangrijk hierbij is ook dat de begeleider er vertrouwen in heeft dat de leerling met behulp van zijn vraagstelling zélf in staat is om een oplossing te bedenken. Coachend begeleiden is gebaseerd op de basisprincipes van coachen. Wil je meer weten over coachen lees dan ons blog ‘Coach worden hoe doe je dat?’

Voorbeeld uit de praktijk:

Toen we de verschillen bespraken tussen de oude en de nieuwe wijze van begeleiden zei een van onze cursisten: “Ik ben in mijn begeleiding altijd streng doch rechtvaardig. Ik geef altijd direct feedback. Zeg wat ik zie en hoe ik wil dat het anders moet. Ik ben nu eenmaal niet zo empathisch dus de student moet er maar uithalen wat ie er mee kan. Daar is toch niets mis mee?”

Nee op zich niet. Zo zijn veel mensen opgeleid en hierdoor zijn helaas ook veel mensen afgehaakt. Echter dat is niet coachend begeleiden en het leereffect is niet altijd optimaal. Hoe meer de begeleider zich afstemt op wat zijn student, op dat moment, nodig heeft om te leren, hoe hoger het leerrendement.

Voorbeeld prioriteiten stellen;

Een leerling heeft moeite met de prioritering van zijn werkorders omdat hij het lastig vindt in te schatten wat voorrang moet hebben. Hierdoor blijven bepaalde werkzaamheden langer liggen dan gewenst. In de oude situatie werd van de werkbegeleider verwacht dat deze het opmerkte en ingreep. Om vervolgens te laten zien hoe het anders moest en wat tips gaf. Bij coachend begeleiden geef je je student de gelegenheid om ervaringsgericht te leren. Om vervolgens dit proces te bespreken en daar samen met de student zijn leerpunten uit te halen.

Hoe werkt coachend begeleiden?

De coachende manier van vragen stellen helpt de ‘student/leerling’ om zelf gericht te reflecteren op wat er is gebeurd. Hiermee stimuleer je hem om zélf tot inzichten te komen. Hierdoor is het leereffect aanzienlijk groter.

Bij coachend begeleiden helpt de werkbegeleider de student zijn eigen oplossingen te bedenken door samen op zoek te gaan naar zijn leerpunten. In dit voorbeeld kan het bijvoorbeeld zijn dat de student niet weet hoe prioriteiten te stellen. Als dat zo is, heb je het daar over. Echter het kan ook zijn dat de student het moeilijk vindt om nee te zeggen tegen een bepaalde collega met voor hem een bepaalde status die hem vraagt om iets, dat eigenlijk niet zo belangrijk is, met spoed te doen.

Afhankelijk van wat het is, heeft de leerling een ander leerdoel. In het ene geval moet hij leren hoe hij prioriteiten stelt. In het andere hoe hij nee kan zeggen tegen een vraag van een collega die hem iets vraagt. Dat zijn andere leerdoelen. Met name dat doorvragen en echt bij het persoonlijke leerdoel komen, is de kracht van coachend begeleiden.

coachend-begeleiden-man-vrouw-schildersjas


Moet je als praktijkbegeleider dan alleen maar coachend begeleiden?

Moet je als praktijkbegeleider dan alleen maar coachend begeleiden?

Nee zeker niet. In sommige situaties is het juist veel effectiever en efficiënter voor het leerproces om ‘gewoon’ te zeggen of te laten zien hoe de leerling het beter zou kunnen doen. Zeker als het om concrete zaken gaat en als de leerling daar specifiek naar vraagt. Echter weet wel dat het leerrendement van de leerling veel hoger is op het moment dat hij iets in de praktijk zelf ervaart en via gerichte vraagstelling zélf ontdekt hoe het anders zou kunnen. De kunst voor de begeleider is nu om te schakelen tussen beide stijlen en samen met de leerling op zoek te gaan naar zijn ideale leertraject.

Het profiel van de coachende begeleider

Wat moet je als je coachend wil begeleiden, allemaal kennen en kunnen? De belangrijkste kenmerken van coachend begeleiden zijn dat de:

  • regie voor het leerproces bij de leerling/student ligt. De student geeft zélf aan wat hij, wanneer, wil leren. De werkbegeleider sluit aan bij dat leerproces en stimuleert wanneer nodig de student om zelf stappen te zetten in zijn leerproces.
  • begeleider vertrouwen heeft in het leervermogen van de student en dat uitstraalt.
  • begeleider bereid en in staat is om zich te verdiepen in de ‘leerwereld’ van de student. Om vervolgens d.m.v gerichte vraagstelling zijn begeleiding daarop af te stemmen. Hij achterhaalt waar de leerkansen en -bedreigingen liggen en maakt de transfer van wat de leerling al weet met wat hij nog niet onder de knie heeft. Hierdoor legt de student eerder zelf verbanden en is het leereffect groter.
  • leerling van zijn begeleider de ruimte krijgt om te leren. Dat betekent ook ruimte krijgen om het anders te doen dan zijn praktijkbegeleider. Met name het vermogen om ‘los te laten’ en niet gelijk over te nemen als het niet precies gaat zoals de praktijkbegeleider graag ziet, is belangrijk. Maar ook tijdig over nemen als het helemaal mis dreigt te gaan. Als het bij het werk om het welzijn van mensen gaat, is met name het balanceren tussen de belangen van de ‘klant’ en het belang van de student voor veel praktijkopleiders een lastige.

Wat moet iemand die coachend begeleidt nog meer kennen en kunnen?

Wanneer je coachend begeleid is het belangrijk dat je ook:

  • je ‘vak’ goed beheerst, dat uitstraalt en bereid bent en in staat bent om je kennis en vaardigheden over te dragen.
  • het vermogen hebt om je studenten te stimuleren, te motiveren en te inspireren bij hun leerproces en het vermogen om hen te winnen voor je ‘vak’.
  • in staat bent om je goed af te stemmen op je studenten. Je maakt zodanig contact dat de student zich gehoord, gezien en begrepen voelt. Dat betekent dat je weet wat er leeft bij je student en dat je daarop gericht inspeelt. Dit is niet een eenvoudig trucje dat je jezelf snel aan kan leren. Een zekere mate van empathie is zeker een pré.
  • Daarnaast beschik je over goede coachvaardigheden. Je kan luisteren met aandacht (diep luisteren), samenvatten en doorvragen. Hierbij speel je in op wat en hoe de ander het gezegd heeft. Belangrijk hierbij is dat je nieuwsgierig bent en steeds gericht op zoek gaat naar de juiste vraag op het juiste niveau. Zie hiervoor ook ons blog over de logische niveaus van Bateson en Dilts.
  • Tot slot moet je vanuit vertrouwen kunnen loslaten en geduld hebben. Dat betekent ook dat je accepteert dat je studenten foutjes mogen maken omdat dat nu eenmaal hoort bij elk leerproces. En ook dat je accepteert dat wat de student doet niet altijd optimaal is voor de ‘klant’.

Waar komt de vraag naar coachend begeleiden vandaan?

Hoewel de oude systematiek nog veel gebruikt wordt, merken steeds meer branches dat met name de gezagsverhoudingen tussen de ‘leermeester’ en de leerling steeds minder van deze tijd zijn. Ook komen er nieuwe inzichten als het gaat om leren in de praktijk. Daaruit blijkt dat met name vraaggestuurd leren waar direct ingespeeld wordt op de leervraag van de leerling een hoger rendement oplevert dan aanbodgestuurd leren.

Dus hoe meer je als leermeester aansluit bij wat de leerling op dat moment nodig heeft, hoe groter het leereffect. Wanneer je dat weet, is het logisch om de leerling zelf de regie te geven in zijn leerproces. Dan is het leerproces gericht op de vragen van de leerling en niet op wat de leermeester denkt op dat moment te moeten aanbieden.

De grootste valkuilen bij coachend begeleiden?

Belangrijk bij coachend begeleiden is dat je meegaat in het leerproces van de ander. De persoonlijke leerdoelen van de leerling staan centraal en de begeleider stemt zich daarop af. De grootste valkuilen van de praktijkbegeleider zijn:

  • de regie van het leerproces overnemen.
  • vanuit het eigen referentiekader begeleiden en ongevraagd tips geven.
  • de student, doordat je je verantwoordelijk voelt en bang bent dat het mis gaat, te weinig vertrouwen en ruimte geven als deze aangeeft dat hij iets wil leren.
coachend-begeleiden-man-vrouw-schildersezel

Leereffect versus risico

Met name het creëren van een levensechte veilige leeromgeving waar studenten vrij kunnen oefenen is zeer belangrijk. Oefenen betekent succeservaringen opdoen, maar ook fouten maken en daarvan leren. Doordat de praktijkopleider veelal toch het gevoel heeft dat de eindverantwoordelijkheid bij hem ligt, is dat ruimte geven om fouten te maken best lastig. Temeer daar hij telkens weer in moet schatten of de betreffende student er al aan toe is om datgene te doen wat hij wil doen en wat de eventuele gevolgen zijn als het fout gaat.

De praktijkbegeleider die coachend begeleidt, kijkt toe en moet steeds een keuze maken om al dan niet in te grijpen. Het dilemma waar de praktijkbegeleider dan mee geconfronteerd wordt is, ofwel kiezen voor het leerproces van de student, of voor het op te leveren eindproduct.

Wanneer hij te snel ingrijpt, heeft de student minder ruimte om een ‘foutje’ te maken en daarvan te leren. Wanneer hij te laat reageert, kan het helemaal mis gaan. En dat wil je ook niet als leermeester voor de klant. Wat wij merken is dat met name dat dilemma voor veel praktijkbegeleiders een hele lastige is.

Voorbeeld uit de praktijk:

Bij onze training coachend begeleiden vertelde een van de deelnemers het volgende. N.a.v. de eerste bijeenkomst waar we het uitgebreid hebben gehad over leren en ruimte geven aan onze studenten om leerervaringen op te doen. Heb ik eens bewust gekeken wat ik zelf doe als een situatie in mijn ogen niet goed gaat. Ik merk dat ik geneigd ben om steeds snel in te grijpen wanneer in mijn ogen iets fout dreigt te gaan. Dit komt omdat ik me verantwoordelijk voel voor wat er in mijn dienst gebeurt. Ik realiseer me nu dat ik als ik dat doe daarmee mijn studenten steeds een leerervaring ontneem.

Een ander vertelde dat ze in een dienst waar het met de planning en prioriteitsstelling fout dreigde te gaan het bewust eens liet gaan. De betreffende studente had voor de dienst aangegeven dat zij zelf eens wilde ervaren hoe het is om verantwoordelijk te zijn voor de planning. Dit ging flink mis doordat er verkeerde prioriteiten werden gesteld. Ze heeft het toen met 'veel moeite toch laten lopen om de student deze leerervaring op te laten doen en dat was best lastig voor haar. 
Zoals ze zei: "Normaliter had ik zelf eerder ingegrepen en was er eerder bijgestuurd. Dat heb ik bewust niet gedaan want ik schatte in dat het eventuele ongerief van de patiënten niet opwoog tegen de leerervaring van de student. Echter ik moet wel zeggen dat mijn handen regelmatig jeukten om het toch te doen maar ik heb het niet gedaan " 

Bij de evaluatie sprak ze deze dienst na met de betreffende student. De student gaf aan heel veel van deze dienst geleerd te hebben. Ze bedankte haar voor de ruime die ze kreeg om deze leerervaring op te doen. Hierdoor was de praktijkbegeleider zich bewust van het belang om studenten ruimte te geven in hun leerproces. Echter ze gaf ook aan dat het voor haar als echte vakvrouw best lastig was om te zien dat de ‘klant’ niet hetgeen kreeg dat ze zelf, als ze de regie had gehad, zou kunnen leveren.

Moraal van dit verhaal

In het gesprek dat daarop volgde, gaven verschillende cursisten aan dat ze de nieuwe rol van coachend begeleider lastig vinden. Met name het inleven in de studenten en achterhalen waar nu precies de belemmering zit. Om vervolgens door middel van gerichte vraagstelling de student zélf een oplossing laten bedenken, is een hele toer.

Ook het volgen van de studenten in hun eigen leerproces en hen de ruimte geven om zelf hun eigen leerdoelen te realiseren, is soms een lastige. Vooral niet als begeleider bepalen of een leerling ergens aan toe is maar de leerling hierin volgen, is niet altijd gemakkelijk. Zeker als je als werkbegeleider niet helemaal zeker bent of de student daar al aan toe is. Want hoe je het ook wendt of keert als werkbegeleider voel je je op de een of andere wijze toch eindverantwoordelijk. Met name beslissen wanneer wel of niet overnemen is en blijft een lastige.

Wil je wat praktische handvatten en meer vaardigheden om coachend te gaan begeleiden? Kijk dan eens naar onze tweedaagse training coachend begeleiden. Daar geven we je praktische handvatten en laten je ervaringsgericht leren hoe je het eventueel anders kan doen.

Reviews

Duidelijk verhaal

Rated 5 out of 5
30 april 2022

Mooi stukje. Geeft verschil aan tussen alleen coachen en coachend begeleiden. En geeft ook mooie handvatten voor de praktijk.

J.S.

Laat een review achter

Je mag alleen een sterren-beoordeling achterlaten, maar we vinden het fijn als je jouw beoordeling nader toelicht.