Coach worden, hoe doe je dat?

Coach worden, waarom wilde ik dat?

Het is nu zo’n 17 jaar geleden dat ik een wens had. Ik wilde coach worden. Na diverse opleidingen op het gebied van personeelswerk ontstond bij mij het verlangen om nog een laag dieper te gaan. Ik wilde mensen echt begrijpen en ze helpen bij de vragen waar ze mee worstelden. Van nature help ik mensen graag, ben ik invoelend en kan ik goed luisteren. Dat zijn belangrijke vaardigheden maar er is meer nodig om een goede coach te zijn. Ik wilde me op een diepere laag verbinden met mezelf en de mensen om me heen. Ik ben op zoek gegaan naar een coachopleiding waar ik het vak kon leren. Dit was een heel leerzaam en intensief traject waarbij ik me zowel de coachingsvaardigheden eigen maakte als een reis maakte in mijn persoonlijke ontwikkeling. Wat ik aan kennis heb opgedaan, wil ik graag met je delen.

‘De uitdaging is niet de oplossing zelf, maar de weg vinden om tot die oplossing te komen’

Inhoudsopgave:

Kenmerken van een goede coach.

Kan iedereen coach worden?

Coachen van collega’s een vak apart!

Welke coachvaardigheden moet je zeker beheersen?

De kunst van goede begeleiding. Het ambacht!

 

Wat is coaching?

 

Er zijn vele definities in omloop over coachen. Ik versta onder coachen:

“coachen is de kunst van iemand begeleiden om betere prestaties te behalen, beter te leren en zich te ontwikkelen door middel van voortdurende zelfreflectie”.

Uitgangspunt is altijd om te leren coachen op basis van samenwerking

 

Met coach worden op basis van samenwerking bedoel ik dat de coach vanuit verbinding met zichzelf verbinding heeft met de coachee. Alleen zo kun je samen veranderingen creëren. De coach staat altijd naast degene die gecoacht wordt. Het is een relatie op basis van gelijkwaardigheid. De coach gaat ervan uit dat de coachee zelf de oplossing voor zijn vraagstuk in zich heeft. De coach is aanwezig door te luisteren, vragen te stellen en te reflecteren. Door te luisteren en door vragen te stellen gaat de coachee zijn vraagstuk anders bezien en wordt zijn bewustzijn bevordert door zelfreflectie. Zo komt hij vanuit de verbinding met zichzelf dichter bij de oplossing. De oplossing komt dan vanuit een intrinsieke motivatie voort en zal daarom des te meer leiden tot een blijvend resultaat.

Kenmerken van een goede coach

 

Coaches zijn er in veel soorten en binnen verschillende aandachtsvelden. Wat iemand een goede coach maakt, zit hem in persoonlijke eigenschappen van de coach zelf, zijn kennisniveau over bepaalde thema’s en zijn vaardigheden. Bovenal is het van belang als je op zoek gaat naar een coach dat je er een ‘goed gevoel’ bij hebt. Voor het slagen van een coachtraject is het heel essentieel of je je veilig en vertrouwd voelt bij de coach. Dit ‘goede gevoel’ kan voor iedereen anders zijn maar mocht je op zoek willen gaan naar een coach dan kunnen onderstaande punten je misschien helpen voor het maken van een keus.

Een goede coach:

  • Is iemand die bij je past als persoon. Er moet een klik zijn.
  • Is open en eerlijk
  • Luistert en laat de coachee voelen dat hij hem waardeert en begrijpt
  • Geeft complimenten
  • Gebruikt taal die de coachee positief beïnvloedt
  • Helpt de coachee gebruik te maken van zijn eigen waarheid door het stellen van vragen en door te luisteren of door gewoon stiltes te laten vallen
  • Moedigt mensen aan om meer uit zichzelf te halen
  • Heeft geen oordeel en geeft geen adviezen
  • Is dienend

Kortom wil je een goede coach worden dan moet je positief, enthousiast, behulpzaam, goed van vertrouwen, gefocust, doelgericht, goed op de hoogte, opmerkzaam, respectvol, geduldig, duidelijk en assertief zijn. Dat is heel wat en laat ik eerlijk zijn soms lukt het de ene keer wat beter dan de andere keer.

Kan iedereen coach worden?

 

Op papier zou iedereen moeten kunnen leren coachen. Echter in de praktijk is de een geschikter als coach dan de ander. Het gaat er om of je in je coachingsgesprek contact kunt maken met de ander en of je op basis van gelijkheid er voor de ander kunt zijn. Voor de een gaat het, mede door karaktertrekken, mentaliteit en motivatie, natuurlijker als bij de ander. Coachen is dan een verlengstuk van wie je bent en wat je in de wereld wil zetten als mens. Anderen vinden coachen ingewikkeld, frustrerend en soms zelfs zinloos. Meestal vinden ze dat omdat ze het contact (nog) niet kunnen maken. Vaak hoor je dan uitspraken als: “Ik heb toch gezegd wat ze moet doen en zij doet het niet. Ik snap er niets van.” Ik ga ervan uit dat deze mensen nog heel wat te leren hebben. Ik ga er van uit dat iedereen die wil leren coachen zich de basisvaardigheden van het vak van coach eigen kan maken. Echter wil je een goede coach worden dan zul je jezelf daarnaast ook de kunst van goede begeleiding aan moeten leren. Het voeren van een coachingsgesprek is een echt ambacht. Dat betekent dat er meer komt kijken dan alleen vaardigheden. Je moet ook bereid zijn om permanent te reflecteren op je eigen gedrag en wat dat met de ander doet.

Wil je sparren over jouw coachmogelijkheden?

Maak een afspraak.

Coachen van collega’s een vak apart!

 

Het begeleiden en coachen van collega’s blijkt in de praktijk vaak lastiger dan gedacht. Ik hoor regelmatig dat het niet het gewenste resultaat oplevert of soms leidt tot teleurstellingen en/of verstoorde relaties. Dat is jammer en wordt vaak veroorzaakt doordat de interne coach niet goed voorbereid is op zijn rol. Bij het goed invullen van deze rol komen meer zaken om de hoek kijken die het proces beïnvloeden dan je in eerste instantie zou verwachten. Wanneer je die stuk voor stuk niet goed parkeert, zijn er vaak te weinig voorwaarden voor een succesvol traject. Belangrijk is zowel dat je over voldoende coachvaardigheden beschikt om je collega’s te kunnen coachen. Daarnaast is het ook belangrijk dat je weet hoe je jouw rol als coach zuiver kunt houden en weet wat je wél moet doen en wat je vooral juist niet moet doen. Wanneer je daar meer van wil weten zou je eens een kijkje kunnen nemen bij onze leergang coachen van collega’s.

 

Welke coachingsvaardigheden moet je beheersen?

 

Of je nu naar een school voor coaching, een coachopleiding, een coachingtraining of onze leergang coachen van collega’s gaat, er zal altijd aandacht zijn voor de volgende 6 basisvaardigheden. Voor het ontwikkelen van onderstaande coachingsvaardigheden gaat het erom dat je ermee aan de slag gaat, reflecteert hoe het gegaan is en daarvan leert. Het is vooral belangrijk dat je veel vlieguren maakt en zo ervaring op doet.

1. Het opbouwen van een goede verstandhouding of relatie

 

Door de ander op zijn gemak te stellen creëer je een gevoel van vertrouwen. Warmte en vertrouwen zijn de basis voor alle coachgesprekken. Sommige mensen doen dit van nature en voor anderen is dit een vaardigheid die ze hebben ontwikkeld of nog te ontwikkelen hebben. Verstandhouding geeft de hoeveelheid warmte aan in een gesprek en de mate van verbondenheid. Verstandhouding zegt iets over de kwaliteit van de relatie.

Een goede verstandhouding komt tot stand door je af te stemmen op de ander. We voelen dan herkenning. Dit kan door;

  • fysieke verschijning (lengte, gewicht, leeftijd, huidskleur, dragen van de zelfde soort kleding)
  • lichaamstaal en gebaren (bijvoorbeeld een zelfde zithouding)
  • stemkwaliteit (hoge stem, intonatie, timbre)
  • taalgebruik (gebruik als coach dezelfde woorden als de coachee)
  • opvattingen en waarden
 

2. Het luisteren naar wat wel en niet gezegd wordt.

 

Luisteren is een belangrijke vaardigheid en veelal ondergewaardeerd. Coaches die goed luisteren begrijpen mensen vaak beter en eerder. Het is een compliment als een ander over jou zegt dat je een goede luisteraar bent. Het is een gave om echt goed te kunnen luisteren. De coachee ervaart het als prettig dat er naar hem geluisterd wordt, hij kan zijn gedachten formuleren en op een rijtje zetten en voelt zich erkend en gewaardeerd. De coach moet door goed te kunnen luisteren zijn eigen gedachten parkeren en zichzelf helemaal wegcijferen. Luisteren lijkt een vaardigheid die we ons als kind eigen hebben gemaakt, maar het tegendeel is waar. Er zijn er maar weinig onder ons die echt goed kunnen luisteren. Bij luisteren gaat het erover dat je hoort wat gezegd wordt maar het is ook de kunst om te horen naar hetgeen er niet gezegd wordt. Door veel te oefenen en je bewust te zijn welke luisterfouten je maakt, kun je echt goed leren luisteren. In de onze training de kunst van het luisteren staan we hier uitgebreid bij stil.

 

3. Het stellen van de juiste vragen

 

Het is een bijzonder talent om consequent de juiste vragen te stellen. Het is een vaardigheid die ontwikkeld kan worden door veel te oefenen. Een goede vraag is simpel, doelgericht en stuurt de richting van de gedachten. De coach oefent er invloed mee uit maar geen controle. Bij het stellen van de goede vragen geeft de klank van je stem betekenis. Vragen kunnen duidelijker, killer, agressiever of meer ondersteunend worden gesteld door de toon, de snelheid en de warmte waarmee je spreekt.

 

4. Het gebruik van de juiste taal

 

Wanneer je coach wil worden en wil gaan werken op basis van samenwerking is je taalgebruik heel essentieel. We kennen zowel directief als non directief taalgebruik. Hieronder kort aangestipt om het verschil aan te kaarten en de voor- en nadelen van non directief taalgebruik onder de aandacht te brengen.

Non directief – directief taalgebruik

Een coach die op basis van samenwerking coacht gebruikt meestal non-directief taalgebruik. Dit is taalgebruik waarbij je de ander helpt zijn eigen vraagstuk op te lossen. Directief taalgebruik daarentegen houdt in dat je de ander instructies en aanwijzingen geeft of hem voorkauwt wat hij moet doen. Het grote voordeel van non-directief taalgebruik is dat je door je taalgebruik laat merken dat je vertrouwen hebt in de ander waardoor er ruimte ontstaat om tot een eigen oplossing te komen. Hieronder wat voorbeelden van directief versus non-directief taalgebruik.

Directief taalgebruik:

  • Je moet me meer vertellen wat er in je omgaat
  • Je twijfelt nog steeds, je moet gewoon wat gaan doen
  • Ga een cursus doen, dat zal je verder helpen

Non-directief taalgebruik:

  • Ik heb het idee dat je sommige dingen liever niet met mij lijkt te willen delen, klopt dat?
  • Wat houdt je tegen om aan de slag te gaan?
  • Wat zou je kunnen doen om je vaardigheden verder te ontwikkelen op het gebied van effectief communiceren?

Voordelen van non-directief taalgebruik

  • De coachee ervaart dat er echt naar hem geluisterd wordt
  • Hij voelt oprechte persoonlijke aandacht wat ruimte geeft om te zijn wie hij is
  • De relatie is gebaseerd op gelijkwaardigheid, dit bevordert openheid en vertrouwen
  • Inzichten ontstaan vanuit de coachee wat maakt dat de oplossingen effectiever zullen zijn
  • De inzichten en ideeën die ontstaan zijn heel relevant voor de coachee waardoor hij zich meer verantwoordelijk voelt om te komen tot een oplossing.

Naast de velen voordelen van non-directief taalgebruik kent het ook enkele nadelen.

Nadelen non-directief taalgebruik

  • De coach heeft minder controle over wat er tijdens het gesprek gebeurt
  • De coach moet herkennen wanneer de coachee teveel afdwaalt van het onderwerp
  • Het is niet eenvoudig omdat het indirect “sturen” is en vraagt gevorderde vaardigheden van de coach.
 

5. Het geven van ondersteunende feedback

 

In een coaching relatie wordt degene die gecoacht wordt geholpen om anders naar zichzelf te kijken. De coachee kan zichzelf door de ogen van de coach gaan zien als hij ondersteunende feedback krijgt. Voor het coachingsproces is het belangrijk dat de coach in op een constructieve manier zijn kijk op de coachee kan geven. Als de feedback effectief wordt gegeven kan dit het leerproces versnellen, het kan de coachee motiveren of inspireren en hem het gevoel geven dat hij waardevol is. Feedback wordt gegeven met positieve bedoelingen, gebaseerd op feiten of gedrag en is constructief en vruchtbaar.

 

6. Het gebruiken van je intuïtie

 

Intuïtie kan het best omschreven worden als het hebben van een voorgevoel of een ‘weten’. Het is niet iets mystieks of zweverig maar het is een vaardigheid die veel coaches hebben of kunnen ontwikkelen. Door gebruik te maken van je intuïtie kun je verschil maken in het coachgesprek. Dit maakt je bijdrage extra waardevol maakt. Intuïtie is bijvoorbeeld wanneer een coach in het gesprek opmerkt dat er iets ontbreekt of niet klopt en hij nieuwsgierig wordt naar de dingen die niet gezegd zijn. Met één vraag of opmerking daarover kan hij een heel ander licht laten schijnen op de situatie en kan het gesprek daarna gaan over waar het over moet gaan. Intuitie spreekt tot ons in redelijk subtiele signalen (beelden, gevoelens, gedachten, gewaarwordingen, geluiden, zintuiglijke prikkels etc.) Het vraagt oefening om onze intuïtie beter te gebruiken en het is een kunst om te durven vertrouwen op onze intuïtie.

 

 

De kunst van goede begeleiding. Het ambacht!

 

Leer jezelf kennen!

 

Om een ander goed te kunnen begeleiden is het van belang dat jij jezelf kent als coach. Je hebt de bereidheid nodig om stil te staan en jezelf te onderzoeken bij vragen als ‘Wie ben ik’, ‘Wat kan ik’ en ‘Wat wil ik’? Dit zijn best grote vragen en zeker heel interessant. Door jezelf grondig en met liefde  te verkennen geef je jezelf een groot cadeau. Je weet hoe je reageert op bepaalde situaties en kunt daarmee professioneel omgaan. Zo schep je een veilige basis voor de coachee die zich aan jou toevertrouwt.

‘Ik heb zelf een heel traject van persoonlijke ontwikkeling doorlopen. Het was niet altijd makkelijk en zeker in het begin was het erg confronterend en heftig. Ik heb diepe patronen van mezelf leren kennen, doorleefd en opgeruimd. Door zelf door diepe dalen geweest te zijn, ben ik een betrouwbare gesprekspartner. De coachee voelt als het ware dat ik om kan gaan met diepe emoties omdat ik ze zelf doorleefd heb en dat maakt het veilig voor de coachee. De coachee hoeft zich niet in te houden uit angst dat ik de emotie niet kan dragen.’

Kom in contact met jezelf!

 

Daarnaast is de kunst van goede begeleiding om in contact te komen met jezelf. Dit doe je door te communiceren met gevoelens en gedachten die er binnen in je zijn of die in je opkomen. We leven in een maatschappij waarbij we veel gericht zijn op de buitenwereld en waarbij we geneigd zijn die standaarden over te nemen als waarheid. Wie zich onvoldoende verdiept en zijn eigen binnenwereld onvoldoende kent, handelt en denkt vanuit de buitenwereld en raakt zelf uit balans, maakt keuzes die niet bij hem passen en wordt door de onbalans letterlijk ziek. Wanneer je communiceert met je innerlijk weten en je weet dat in verbinding te brengen met het weten van de buitenwereld, vormt dat een goede basis voor je rol als coach.

Waardeer jezelf!

 

Waardeer jezelf als coach, met andere woorden heb jezelf lief! Wij als mensen hebben geleerd om onze liefde meer op anderen te richten en minder op onszelf. Als we onszelf voorop stellen wordt dat al snel als egoïstisch gezien. Maar aandacht en liefde voor onszelf is nodig, als we dat doen kunnen we stoppen met onszelf af te wijzen en kunnen we onszelf laten zien. Wie zichzelf lief wil hebben heeft zelfbewustzijn nodig. Dit vraagt aandacht en interesse in jezelf. Stel jezelf de vragen ‘Wat heb ik nodig’, ‘Wat is goed voor mij?’. Door antwoord te vinden op deze vragen leer je jezelf beter kennen en weet je steeds beter wat goed is voor jou. Zo kun je afscheid te nemen van de dingen waar je niet meer blij van wordt. Hierdoor ontstaat er rust en ruimte.

Liefde voor jezelf kun je ontwikkelen door te beseffen dat je bijzonder bent en de moeite waard. Leer jezelf waarderen en accepteren zoals je bent met al je mooie maar ook minder mooie eigenschappen. Harry Jekkers (de cabaretier) heeft een lied gemaakt over liefde voor jezelf en zingt: “Ik hou van mij, ik hoef mijzelf niet te veranderen, ik hou van mij zoals ik ben”. Zie filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=JmtPXcsitqs 

 

Ga buiten je comfortzone!

 

Wanneer je de ambitie hebt om een goede coach te worden is het noodzakelijk om ook zelf eens buiten je comfortzone te gaan. Neem eens een risico en ontdek wat dat met je doet. Wanneer je een coachee een opdracht geeft om buiten zijn comfortzone te gaan dan is het goed om ook eens ervaren te hebben wat dat betekent. Ga voorbij je angst, angst belemmert je in je persoonlijke groei. Meer weten over persoonlijke groei en de comfortzone? 

Luister vanuit onwetendheid en nieuwsgierigheid!

 

Als coach ben je geïnteresseerd in de ander en luister je naar de ander vanuit onwetendheid en nieuwsgierigheid. Luisteren vanuit onwetendheid is loskomen van je eigen denkpatronen en je oordelen. Wie onwetend is, kijkt vanuit zijn hart en laat al zijn kennis los. Onwetend kun je worden door met je aandacht in het hier en nu te komen, in contact met jezelf en in contact met de ander. Zo kan het gesprek zich ontvouwen en stroomt het tussen de coach en de coachee.

“Laat wat komt, komen. Laat wat gaat, gaan”. — I. Shapiro –

Heb geen oordeel!

 

Een goede coach heeft geen oordelen in zijn contact met de coachee. Dit is ook tevens een hele lastige. Oordelen hebben we allemaal maar het gaat er om dat je als coach je oordelen kent, ze onderzoekt en ze vervolgens los laat als je in gesprek gaat. Oordelen over jezelf maar vooral ook oordelen over de coachee leidt tot contactbreuk in het coachtraject. In ieder oordeel zit een norm, het is zwart of wit, jij bent oké of jij bent niet oké, je mag iemand of je wijst iemand af. Het hebben van een oordeel leidt tot vertekening van de werkelijkheid. Het is best een klus om je oordelen los te laten. Je dit kunt dit doen door goed waar te nemen wat er dagelijks op je pad komt en bij jezelf te onderzoeken wat iets met je doet en bedenken hoe je daar mee om gaat. Niets menselijks is een coach vreemd en ook een goede coach zal zich tijdens een gesprek wel eens realiseren dat hij aan het oordelen is. Dat gebeurt en dan is het contact vaak meteen weg. Echter dan is het zaak om je dat te realiseren, dit oordeel te parkeren, je te herpakken en weer in contact te komen.

In mijn beginperiode als counselor had ik in mijn praktijk een echtpaar die samen wilden onderzoeken of er voldoende draagvlak was om hun relatie voort te zetten. De vrouw maakte de afspraak en samen kwamen ze op gesprek. Om de beurt deden zij hun verhaal. De vrouw gaf aan dat ze moeite had om zich bloot te geven bij haar man. De dagelijkse sleur, de zorg voor de kinderen en het huishouden, haar afnemende energieniveau brachten hen niet tot elkaar. Haar partner daarentegen miste de intimiteit en seksualiteit en voelde alsof hij iedere keer aan het trekken was aan een dood paard. Samen kwamen ze er niet uit en vandaar dat ze in gesprek gingen met mij. In die tijd had ik zelf geen relatie en geen kinderen en leidde een vrijgezellenbestaan. Dit maakte dat ik moeite had om me in te leven in hun situatie en behoorlijk wat oordelen had over deze relatie. Nu je bovenstaande gelezen hebt, zul je begrijpen dat het contact na een tweetal gesprekken stopte. Op dat moment had ik mijn eigen aandeel in het contact niet door maar toen ik dat inzicht kreeg had ik wat huiswerk te doen.

 

Zorg dat je er voor de ander kunt zijn!

 

Als coach neem je je verantwoordelijkheid. Je zorgt ervoor dat je “leeg” en uitgerust bent op het moment dat je een afspraak hebt. Alleen dan kun je in contact komen met de coachee. Je zorgt er ook voor dat je jezelf voortdurend blijft ontwikkelen, dat je een stabiel leven leidt. Alleen zo kun je zorgen voor de juiste interventies. Dat betekent ook dat je de verantwoordelijkheid neemt om jezelf telkens weer af te vragen ben ik op dit moment de juiste persoon voor deze man of vrouw. Als je antwoord ‘ja’ is kun je samen aan de slag maar als het antwoord ‘nee’ is dan heb je de persoon door te sturen naar een passende collega.

Wie anderen coacht blijft zoals hierboven al genoemd zichzelf voortdurend ontwikkelen. De weg waarlangs kies jezelf. Dit kan zijn door het volgen van opleidingen, lid te worden van een intervisie of supervisiegroep of door het kiezen van een persoonlijke leraar die zonder eigen belang aan jou voorleeft hoe je jezelf kunt ontwikkelen in het vak van coach. Welke weg je ook kiest, belangrijk is dat je bereid bent om jezelf onder ogen te zien. Realiseer hierbij dat je een ander alleen kunt begeleiden en helpen te veranderen als je weet waar je het over hebt omdat je zelf hebt ervaren wat het is om een wens in werkelijkheid te veranderen.

Petri Elemans

Geraadpleegde bronnen:

 

Brouwer, C. (2002) Onorthodoxe interventies bij coachen: de kunst van het ontregelen. Soest : Nelissen

Rijkers, T. (2002) De kunst van het coachen. Voorwaarden, vaardigheden, gesprekken. Baarn: H. Nelissen

Starr, S. (2013) Praktijkgids voor coaches. De handleiding voor het proces, de principes en de vaardigheden van personal coaching. Den Haag: Academic Service

Whitmore, J. Succesvol coachen. H. Nelissen, Baarn 2000