Elkaar helemaal goed begrijpen als het om meer gaat dan alleen de taak en de zaak, is vaak best lastig. Dan gaat het niet over afspraken of wie, wat, wanneer doet. Dat is behoorlijk eenvoudig om elkaar duidelijk te maken. Echter als het gesprek wat meer ‘diepgang’ heeft, wordt het aanzienlijk lastiger. Denk dan aan duidelijk maken hoe het nu precies met je gaat. Of hoe je iets ervaren hebt. De sleutel in een dergelijk gesprek is échte aandacht en het geven van een gevoelsreflectie. Je benoemt dan als het ware wat er volgens jou achter of tussen de woorden schuilgaat.

Onze ervaring is dat dan pas het echte gesprek begint. We noemen dit ook wel de kunst van écht contact maken. Als je dat op het juiste moment op de juiste manier doet, ontstaat verbinding en begrijp je elkaar beter. En dat is een mooi waardevol contact die de communicatie aanzienlijk vereenvoudigt en verbetert.

In deze bijdrage geven we het belang van het geven van gevoelsreflecties aan en geven we tips hoe je deze gericht in kan zetten om meer uit je gesprekken te halen. Zeker als het gaat om ervaren weerstand is het geven van een gevoelsreflectie vaak dé oplossing om verder te komen. Mag je mensen begeleiden en wil je meer uit je begeleiding halen door o.a. gevoelsreflecties toe te passen? Kijk dan eens naar onze praktische leergang coachen van collega’s.

Veel leesplezier

Wat is een gevoelsreflectie?

Op de vraag wat een gevoelsreflectie is, komen diverse antwoorden. Vaak krijg je als je googelt, te lezen dat het een gespreks- of communicatietechniek is. Wij denken dat het veel meer is dan alleen een trucje. Sterker nog als je het ziet als een trucje schiet je je doel ver voorbij. De ander heeft dat gelijk door. Het is meer een wijze van verbinding maken met de ander en laten zien dat je wil begrijpen wat deze je duidelijk wil maken. En als dat lukt gaat het gesprek meteen waarover het moet gaan en dat scheelt een hoop tijd en frustratie.

Wat is een gevoelsreflectie voor ons?

Wat HEEL Opleidingen betreft is een gevoelsreflectie een empathische reactie vanuit jezelf op het verhaal van de ander. Hierbij probeer je heel voorzichtig te benoemen wat voor een gevoel je meent te horen, zien, voelen in het verhaal van de ander.  Met name die voorzichtigheid geeft je respect en betrokkenheid aan. Alsook je bereidheid om echt te luisteren en contact te maken. Zo nodig je de ander uit te onderzoeken wat deze nu precies wil vertellen en open je het gesprek op een ander ‘dieper’ niveau.

Hoe geef je een gevoelsreflectie?

Voor een goede gevoelsreflectie zijn twee dingen belangrijk en wel timing als omzichtig formuleren. 

Timing:

Belangrijk is dat je pas een gevoelsreflectie geeft, als je ziet dat de ander daarna op zoek is. Vaak zie je als toehoorder eerder waar het verhaal nu echt over gaat dan degene die zijn verhaal aan het vertellen is. Echter wanneer je de ander te snel onderbreekt zal deze zich niet gehoord en gezien voelen en komt de gevoelsreflectie niet binnen. Je geeft een cadeautje waar de ander op dat moment niet op zit te wachten. Onze tip. Vraag eerst door met vooral open vragen. Laat zien dat je er voor de ander bent en probeer verbinding (rapport) te maken. Je merkt dan vanzelf wanneer het juiste moment is aangebroken. Probeer daarop te vertrouwen!

Zorgvuldig formuleren:

Met name vooral zorgvuldig formuleren is zeer belangrijk. Belangrijk is dat je de ander laat merken dat je je best doet om deze te begrijpen. Dat betekent dat je formuleert volgens de regels van feedback vanuit de ik-persoon en in de vragende vorm. Hiermee geef je de ander ruimte om jouw ‘cadeautje’ al dan niet te willen ontvangen en ruimte om jouw reflectie eventueel bij te stellen. De ander kan bijvoorbeeld zeggen: “Niet zozeer boos, eerder gefrustreerd”. Dit levert waardevolle verdieping op.

Dus niet: “Ik zie dat je boos, verdrietig, nerveus o.i.d. bent.” 
Maar wel: “Zie ik het goed dat je boos, verdrietig, nerveus o.i.d. bent?” 

Dan heb je het over zinnen als: 

• “Hoor ik het goed dat je ……….. ?”
• “Ik meen te horen dat het niet lekker loopt. Klopt dat?” 
• “Ik heb de indruk dat …….. Heb ik dat goed?”
• “Het klinkt voor mij of dit je raakt. Is dat juist?”
• “Is het juist dat ik merk dat het je erg aangrijpt en dat dit je verdrietig maakt?”
• “Als ik je zo hoor vertellen over het project, lijkt het me dat je er behoorlijk tegenop ziet?”
•  “Ik merk dat dit veel met je doet” 
• “Ik krijg het gevoel dat je hier teleurgesteld over bent”

Omdat je het gevoel vermoedt (in plaats van oplegt), ervaart de ander ruimte om zijn eigen gevoel onder woorden te brengen. De ander kan dan bijvoorbeeld zeggen: “Niet zozeer boos, eerder gefrustreerd”. Dit levert waardevolle verdieping op.

Het stappenplan voor een gevoelsreflectie

• Maak contact door je af te stemmen op de ander.
• Probeer de emoties die je ervaart te herkennen.
• Vraag of de ander nu open staat voor een gevoelsreflectie. In sommige situaties is het minder gepast om deze te geven. 
• Benoem op een open en neutrale wijze (zonder oordeel) wat je waarneemt op een zorgvuldige manier zodat er ruimte over is voor correctie.
• Laat merken dat je begrip hebt voor de ervaren emotie. De ander voelt zich dan gehoord en gezien. Wil trouwens niet zeggen dat je het er mee eens hoeft te zijn.
• Vraag door met open vragen om te kijken of je het goed hebt begrepen. Zo geef je de ander ook ruimte om er dieper op in te gaan.

Een gevoelsreflectie geven, is communiceren van hart tot hart!

Met een gevoelsreflectie communiceer je in feite van hart tot hart. Je stelt je zelf ook kwetsbaar op omdat je ook communiceert hoe dingen op je over komen. Hierbij gebruik je het totale communicatieplaatje. Dat betekent dat je luistert naar de zowel de woorden die wel en ook niet worden gezegd. Je luistert naar de wijze waarop deze woorden worden gezegd. En interpreteer je de lichaamshouding van de ander. Zo ontstaat een idee van de gemoedstoestand van de ander onder zijn verhaal. Als dat duidelijk is geef je een gevoelsreflectie waar je de emotie die je ervaart bij de ander benoemt.

Het bijzondere is dat de ander het zelf vaak lastig vindt om de juiste woorden te vinden om de emotie in zijn verhaal goed over te brengen. Echter non-verbaal en met zijn intonatie straalt deze onbewust wel uit wat er nu precies aan de hand is. Door op het juiste moment een gerichte gevoelsreflectie te geven help je de ander om duidelijk te krijgen wat deze eigenlijk wil communiceren.

Goede gevoelsreflecties zijn vaak licht genoeg om natuurlijk te blijven en precies genoeg om iets te openen. Ze versterken het contact en maken de ander duidelijk dat je je best doet om deze te begrijpen. Hierdoor breng je rust in het gesprek.

Wanneer geef je een gevoelsreflectie?

Een gevoelsreflectie is gepast als je het idee hebt dat de ander maar niet bij de kern komt en je het gevoel geeft dat er meer is dan er gezegd wordt. Het zijn vaak gesprekken waar de verteller gaat ‘ratelen’ en veel over anderen en niet zo relevante details praat en nauwelijks over zichzelf. Als je doorvraagt krijg je vaak nog meer details te horen over de situatie en weinig informatie over hoe de ander het zelf beleeft. 

We komen dergelijke situaties regelmatig tegen in de intervisiebijeenkomsten die we begeleiden. Dan gaat het maar over de taak en de zaak en de onderliggende emotie is duidelijk zichtbaar maar wordt niet benoemd. Het dan geven van een gevoelsreflectie zorgt ervoor dat het dan ineens gaat over waar het moet gaan. Het is mooi om te zien dat het voor de inbrenger vaak letterlijk lucht geeft omdat deze nu wel gehoord en gezien wordt.

Maar ook als je mensen begeleidt en je merkt dat je het lastig vindt om je aandacht erbij te houden, is het geven van een gevoelsreflectie vaak een goede zet. Je vraagt de ander dan om vanuit een helikopterblik vanuit een andere invalshoek eens naar zijn eigen verhaal te kijken. Veelal geeft dat inzicht en zorgt ervoor dat het verhaal een andere wending krijgt en het gesprek opeens gaat over waar het ëcht over zou moeten gaan.

Jouw gevoelsreflectie helpt de ander om zijn eigen verhaal helder te krijgen!

Het rare is, als het om gevoel gaat, dat het vaak voor degene die iets vertelt het allemaal ook nog niet helemaal duidelijk is. Echter wanneer je luistert met echte aandacht stimuleer je iemand om te proberen te verwoorden wat er in hem/haar omgaat. Al vertellende ontstaat vanzelf een verhaal met een rode draad. Als je dan met echte aandacht luistert naar het verhaal en met een gevoelsreflectie teruggeeft wat je meent te horen, stimuleer je de ander om dat te onderzoeken en zo wordt het verhaal veelal vanzelf duidelijk. 

Dan gaat het met name om het luisteren met aandacht, opmerken wat er tussen de regels door wordt gezegd, kijken naar lichaamshouding en luisteren naar hoe dingen worden gezegd. De uitdaging is om dat allemaal binnen te laten komen en op grond daarvan op het juiste moment een gerichte gevoelsreflectie te geven. Zo probeer je woorden te geven aan dat wat je meent dat de ander voelt. Door zo te communiceren ontstaat verbinding, begrijp je elkaar beter en zo ontdek je samen waar het verhaal echt om draait. 

Een gevoelsreflecties geeft verbinding en zorgt voor diepgang!

Het geven van een goede gevoelsreflectie op het juiste moment zorgt ervoor dat er meer en ook andere verbinding ontstaat. Niet alleen verbinding op hoofdniveau maar ook verbinding op hartniveau (voelen). Hierdoor krijgt het gesprek meer diepgang en zal de ‘ruis’ die er in ieder gesprek is aanzienlijk verminderen. En gaat het gesprek meer om waar het echt over zou moeten gaan. Dit alles klinkt misschien erg mysterieus maar is wat ons betreft wel de kern van communicatie tussen mensen. Een gevoelsreflectie geeft een gesprek meer diepgang.

Gevoelsreflecties zijn essentieel bij motiverende gespreksvoering!

Bij communicatie gaat het om het effect dat je bereikt. Niets meer en niets minder. En de gouden regel daarbij is dat hoe meer verbinding er is hoe groter de kans dat je het effect bereikt dat je wil bereiken met je communicatie. Veelal gaat het bij coachen en begeleiden niet alleen over de taak en de zaak maar ook over wat de ander nodig heeft om te leren wat deze moet leren. Dan gaat het over aannames en de daaronder liggende gevoelens. Door gerichte gevoelsreflecties te geven, laat je merken dat je ook geïnteresseerd bent in wat de ander je op dat vlak duidelijk wil maken. Hierdoor ontstaat verbinding en ontdek je samen wat de ander nodig heeft om verder te komen. Een goede coach/begeleider zal daarom regelmatig een gevoelsreflectie geven. 

Gevoelsreflecties geven, vinden we vaak best eng!

Wij merken dat we het best lastig vinden om op het werk een gevoelsreflectie te geven. Want stel dat de ander dat niet wil horen? Of past het benoemen van gevoelens wel in een werkomgeving? Of stel dat je het verkeerd hebt, wat zal de ander dan wel niet denken en wat doet dat dan met de relatie? Wordt die dan niet boos omdat hij het gevoel heeft dat je helemaal niet geluisterd hebt? Wat voor een gevolgen heeft dat? Etc, etc. etc.

Het gevolg is dat we het dan maar vaak niet doen. Echter dit leidt ertoe dat beide partijen uiteindelijk vaak op een onbewust niveau met een onvoldaan gevoel het gesprek beëindigen. De ene partij omdat hij zich niet gehoord voelt en de andere partij omdat het gesprek niet ging over wat wel aanwezig was. En dit zorgt vaak voor irritatie.

Ons advies is om wanneer je in een dergelijke situatie zit toch een gevoelsreflectie te geven. De praktijk wijst uit dat het proberen van het geven van een zorgvuldige gevoelsreflectie heel erg gewaardeerd. Dit omdat het van hart naar hart communicatie is. Het verbetert de communicatie omdat je emoties uit de onbewuste sfeer haalt. Zorgt voor minder conflicten omdat gevoelens van frustratie en onbegrip besproken kunnen worden. Verhoogt de empathie doordat je elkaars perspectief beter begrijpt en zorgt voor constructieve dialogen.

Het mooie is dat als je er een beetje naast zit met de gevoelsreflectie de ander bijna meteen spontaan aangeeft wat deze wel duidelijk wilde maken. Jouw gevoelsreflectie helpt de verteller om bij de kern te komen en dat wordt erg gewaardeerd.

Gevoelsreflecties de sleutel voor omgaan met weerstand

Het geven van een passende gevoelsreflectie is de sleutel wanneer je met weerstand te maken hebt. Weerstand ontstaat vaak als een bepaalde basisbehoefte van mensen onder druk komt te staan. Dan voelen mensen zich niet gehoord en gezien en ontstaan emoties die zich kunnen uiten in verschillende vormen van weerstand. 

In ons blog omgaan met weerstand staan we stil bij de verschillende lagen waarop weerstand is opgebouwd. De ingang om weerstand bespreekbaar te maken is dat je eerst stilstaat bij de betreffende emotie. Je probeert in je gesprek te achterhalen welke emotie de weerstand voedt. Zodra je een idee hebt wat dat is geef je een gevoelsreflectie. 

Daarmee geef je aan dat je de ander hoort en ziet. Je zal merken dat hierdoor het gesprek een andere wending krijgt omdat de ander zich opeens gehoord en gezien voelt. Vanuit daar kan je samen op zoek naar de onderliggende behoefte en zo samen onderzoeken wat je kan doen om de weerstand te tackelen. 

Tot slot: Het nut van gevoelsreflecties.

Wij denken dat het belang van het geven van gevoelsreflecties in een professionele omgeving nog steeds ontzettend wordt onderschat. Sterker nog het afraden om emoties te bespreken op het werk is wat ons betreft een zeer slecht advies. Immers als mensen zijn we sociale wezens en dat betekent dat we ons altijd bewust zijn van onze gevoelens van anderen en daar bewust en onbewust op reageren. Daar zit onze kracht en onze zwakte. Wanneer we geacht worden om ons op het werk in zekere zin tegennatuurlijk te gedragen, heeft dat consequenties. In plaats van dat we gedoe voorkomen ontstaat er onderhuids veel meer gedoe.

Daarom denken we dat het goed is om dit te erkennen en anders naar professionele communicatie te kijken. Maak juist, wel gepast, gebruik van gevoelsreflecties. Wij denken dat iedereen die met andere mensen werkt in staat moet zijn om een gerichte gevoelsreflectie te geven. Vooral leidinggevenden, coaches, coördinatoren en opleiders. 

In onze coaching en onze trainingen zien we dagelijks de positieve effecten hiervan. Zo merken bijvoorbeeld onze cursisten van de leergang coachen van collega’s op dat hun gesprekken met collega’s als ze gevoelsreflecties geven een stuk beter verlopen. 

Dus ons advies: “Ga de uitdaging aan en hou je niet in en geef, gebruik makende van onze tips, zo af en toe eens een keer een gevoelsreflectie en ervaar wat het met de gesprekken doet.” Wij hopen dat je dan na verloop van tijd net zo enthousiast bent als wij.

Petri Elemans & Ad van Heijst