Moeilijke keuzes maken als team

Twee weken geleden zijn we begonnen met het schrijven van een bijdrage over keuzes maken. Om wat voor een keuze het gaat is daarbij niet zo heel belangrijk. Het proces is in wezen hetzelfde. Of het nu gaat om het maken van een individuele keuze of het maken van een moeilijke keuze als team. Dat komt doordat voor alle keuzes in principe hetzelfde proces geldt. De vraag is steeds hoe kom je er achter welke moeilijke keuzes je moet maken? Hoe schat je de gevolgen in? En wat is dan de juiste keuze? Deze bijdrage gaat over het proces van het maken van moeilijke keuzes als team. Wat komt er allemaal bij kijken en welke stappen moet je doorlopen, waar zitten de kansen en de valkuilen. Wil je meer weten over hoe het brein omgaat met keuzes maken lees dan ook onze bijdrage daarover.

Het maken van moeilijke keuzes bij het Coronavirus van Rutte 3 als voorbeeld.

Al schrijvende en pratende over hét onderwerp van deze tijd (de bestrijding van het Coronavirus) kwamen we op het idee om de moeilijke keuzes die de regering momenteel moet maken ter illustratie te gebruiken. Hierbij zien we het kabinet van Rutte 3 als een soort managementteam van Nederland bv. De taak is om een aantal moeilijke keuzes te maken en deze te “verkopen” aan de rest van Nederland. Wij denken dat de processen die bij het maken van deze moeilijke keuzes spelen bij elk managementteam speelt als ze keuzes moeten maken. Vandaar dit voorbeeld. 

Wat betreft deze casus baseren we ons op de informatie die op 20 maart beschikbaar was en doen we als we geen specifieke informatie hebben, aannames hoe we denken dat bepaalde zaken (ge)lopen (zijn). Dat zijn onze inschattingen en we hebben niet de illusie dat we volledig kunnen zijn en dat al onze aannames kloppen. Ons uitgangspunt is om aan de hand van dit voorbeeld het stappenplan bij het maken van moeilijke keuzes duidelijk te maken. Niets meer en niets minder.

Bronnen en volledigheid

Onze bronnen zijn o.a. de diverse mediakanalen, de toespraak van de minister president van maandag 16 maart , de toespraak van Koning Willem Alexander, en de briefing voorafgaande aan het debat en het Kamerdebat over de maatregelen genomen tegen het Coronavirus op 18 maart. Onze doelstelling is om te laten zien wat er allemaal komt kijken bij het maken van dergelijke moeilijke keuzes. We laten door middel van het doorlopen van de stappen zien, hoe complex het is en welke afwegingen er gemaakt moeten worden. Echter om het geheel leesbaar te houden, laten we af en toe in onze ogen niet zo belangrijke details weg en geven het geheel in onze eigen woorden weer. Misschien geeft deze informatie je wat meer inzicht in hoe deze processen verlopen en ook wat houvast, rust en vertrouwen in deze ongekend bizarre tijd met veel onrust en angst. 

Petri Elemans en Ad van Heijst

Moeilijke keuzes maken hoe doe je dat?

Invalshoek in deze bijdrage is zoals gezegd de moeilijke keuzes waar de Nederlandse regering momenteel (23 maart) voor staat inzake het Coronavirus. Welke afwegingen te maken en welke maatregelen te nemen? Let op deze bijdrage is geen opinie van ons of het goede of slechte keuzes zijn. Daar gaan we niet over. Het geeft echter wel een beeld van de factoren die meespelen bij de moeilijke keuzes die het kabinet nu moet maken. We zullen proberen om dit proces zo objectief mogelijk te beschrijven. Hierbij geven we geen oordeel over de inhoud maar kijken slechts vanuit het perspectief hoe je moeilijke keuzes kunt maken.

“Laat je keuzes een afspiegeling zijn van je hoop en niet van je angst.” ’Nelson Mandela”

Stap 1: Wat is precies het probleem?

Bij stap 1 ga je bepalen wat precies het probleem is waar je keuzes voor moet maken. Belangrijk in deze fase is een nieuwsgierige attitude, een open geest en dat je zoveel mogelijk relevante informatie verzamelt. In deze fase is het ook goed te kijken wat je van anderen kunt leren. Een oud-collega van ons zei regelmatig: “Beter goed gejat, dan slecht verzonnen.”

Dus kijk eerst eens rond wat er allemaal al is en bedenk een wijze waarop je het probleem kunt monitoren. Zeker bij dit virus is een goede monitoring belangrijk. Zowel om te meten hoe de stand van zaken is. Als om feedback te krijgen op de effecten van eventuele maatregelen.

Zeer snel verspreidend virus dat een aanslag is op de gezondheid van de bevolking.

Met betrekking tot de Coronacrises gaat het om een nieuw virus dat zich snel verspreidt over de gehele bevolking. Voor met name de mensen met een wat zwakkere gezondheid is dit virus een grote aanslag op hun gezondheid. Veel van deze mensen hebben intensieve medische zorg nodig. Ondanks onze goede medische zorg zal een deel van deze risicogroep helaas toch komen te overlijden aan de gevolgen van het virus.

Door de snelheid waarmee het virus zich verspreidt zal, als het niet mogelijk is om de verspreiding van het virus te vertragen, de zorg binnen de kortste keren overbelast raken. Daarbij is met name de intensieve zorg niet toegerust om dergelijke aantallen mensen in zo’n korte tijd op te vangen. Het gevolg is dat een aantal mensen die die zorg nodig hebben er dan geen gebruik van kunnen maken.

Een bijkomend effect van het virus is dat het in de landen waar het gesignaleerd wordt meteen de economie ontregelt. De bedrijvigheid gaat naar beneden. Ook de internationale handel valt voor een groot gedeelte weg door de maatregelen die wereldwijd genomen worden.

Hoe te monitoren?

Om zicht te houden op de verspreiding van het virus worden verschillende gegevens verzameld. Denk bijvoorbeeld aan het aantal positief geteste mensen of het aantal mensen dat genezen is. Maar ook het aantal mensen dat in de ziekenhuizen wordt opgenomen. Of het aantal mensen op de intensive care en het aantal dat overlijdt aan de gevolgen van het virus. Er zijn nog veel meer variabelen te bedenken die iets kunnen zeggen over de verspreiding van het virus. Denk aan bloedonderzoek naar antistoffen etc.. Belangrijk hierbij is wel dat je op een betrouwbare wijze gegevens verzamelt. Echter dat is best lastig omdat bijvoorbeeld het aantal testen en de capaciteit om te testen best beperkt is. 

schaaltjes met verschillende tapas

Stap 2: Het in kaart brengen van mogelijke opties.

Bedenken van keuze mogelijkheden:

Bij deze stap is het belangrijk dat je zoveel mogelijk opties bedenkt. Opties die je zélf kan doen en die een mogelijke oplossing voor het probleem zijn. Denk hierbij ook aan Stephen Covey met de cirkel van invloed. Belangrijk is dat je in deze fase zo creatief mogelijk bent. Hoe meer opties hoe beter. 

Brainstormen:

Een mooie techniek hiervoor is brainstormen. Gezamenlijk hardop denken en elkaar stimuleren om opties te bedenken. In deze creatieve fase is het belangrijk dat je niet inhoudelijk reageert op de voorstellen. Beoordelen komt later. Als je dat al in de brainstormfase doet, stop je daarmee meteen het creatieve proces.

Kijken bij de buren.

Echter het is ook altijd verstandig om bij anderen te kijken. Door bij andere landen gericht informatie te verzamelen, wist de regering met wat voor een virus ze te maken kregen. Hierdoor waren de meeste mogelijk te nemen maatregelen bekend inclusief een indicatie van het te verwachten effect daarvan.  

Welke mogelijkheden zijn er die het kabinet kan nemen?

Wat is het uitgangspunt?

De insteek van het kabinet Rutte 3 is om de groep die kwetsbaar is voor het virus, ouderen en mensen met een zwakke gezondheid,  zoveel mogelijk te beschermen. Tevens willen ze er voor zorgen dat iedereen die dat nodig heeft altijd een beroep kan doen op adequate zorg. 

Maatregelen om de verspreiding van het virus te vertragen. 

Het virus verspreidt zich door contact tussen mensen. Hoe meer mensen met elkaar fysiek contact hebben, hoe groter de kans dat het virus zich verspreidt. Om verspreiding van het virus tegen te gaan is het belangrijk dat er zo min mogelijk fysiek contact is tussen mensen. De ingangshoek is dat het alle maatregelen er op gericht zijn om dit menselijk contact zoveel mogelijk te beperken. Daar vallen onder andere het verbieden van grote bijeenkomsten, samenscholing en de 1,5 meter afstand houden regel voor de gewone burger onder. Als ook het sluiten van scholen en horeca zaken en het niet toelaten van bezoek bij verpleeghuizen.

Ook de ultieme maatregel het geven van huisarrest aan alle inwoners is langs gekomen. Ga er maar van uit dat bijna alle opties die je zou kunnen bedenken aan de orde geweest zijn. Daarnaast zijn er ook richtlijnen bedacht voor het schudden van handen en instructies om meer de handen te wassen. Als ook richtlijnen voor het gebruik van beschermingskleding in de zorg.

Extra investeren in de zorg

Ook het extra investeren in de zorg en met name extra capaciteit creëren voor het opvangen van mensen met het coronavirus is een actie die het kabinet neemt. Zo komen er extra ic plekken. Worden mensen versneld opgeleid en is het kabinet druk doende om voldoende beschermende materialen te regelen voor de zorgmedewerkers.

Ondersteunen van de economie

Om de economie te ondersteunen heeft het kabinet ook bedacht welke maatregelen ze zouden kunnen nemen. Het doel is om te voorkomen dat Nederland in een flinke recessie duikt.  

Welke opties heeft het kabinet bekeken?

Om het verhaal behapbaar te houden heeft het kabinet de gemaakte keuze uitgelegd door drie scenario’s nader toe te lichten. In zijn toespraak naar het Nederlandse volk van maandag 16 maart 2020 gaf minister-president Rutte aan dat er deze 3 opties zijn.

  • Optie 1: Niets doen. Geen maatregelen nemen.
  • Optie 2: Een totale “lockdown” waarbij de meeste inwoners verplicht in quarantaine gaan en de contacten met andere landen tot een minimum worden beperkt.
  • Optie 3: Een tussenvorm waarbij afhankelijk van de situatie er maatregelen worden genomen om het contact tussen mensen te beperken. Hierbij gaat niet geheel de maatschappij op slot maar wordt voor zover mogelijk geprobeerd om de boel draaiende te houden. 

Om wat voor een maatregelen gaat het?

Het gaat hier bijvoorbeeld om maatregelen als afgelasten van grotere bijeenkomsten, sluiten van horeca voorzieningen, sportscholen en zelfs contactverboden. Daarnaast zijn er ook richtlijnen en instructies uitgevaardigd om contacten zoveel mogelijk te beperken om zo het verspreiden van het virus tegen te gaan. Denk aan stimuleren van thuiswerken etc. Hierbij wordt ook telkens een afweging gemaakt om zoveel mogelijk de economie te laten draaien.

Uit zowel de briefing naar de Tweede kamer als uit het Kamerdebat bleek dat de knop voor meer of minder strikte maatregelen in zeker zin vooral afhankelijk is van wat de zorg in een bepaalde periode aan kan. Uitgangspunt hierbij is hoe meer maatregelen om het fysieke contact tussen mensen te beperken hoe langzamer het virus zich zal verspreiden. Met als gevolg dat het beroep dat op de zorg gedaan wordt over een langere periode verspreid is.

vrouw met mondkapje

Zijn deze maatregelen afdoende om het coronavirus te kunnen stoppen ?

Helaas niet. Het is bijna onmogelijk om de verspreiding van het virus te stoppen en om besmettingen in de toekomst te voorkomen. Zeker gezien de openheid van de wereld. De enige mogelijkheid om het virus compleet te stoppen is iedereen vaccineren. Echter dit vaccin is nog in ontwikkeling en op zijn vroegst in 2021 beschikbaar. Bij alle maatregelen is ingecalculeerd dat er altijd in zekere mate gecontroleerd toch besmettingen zullen plaats vinden. Voor op zich gezonde mensen is, volgens de deskundigen, het risico niet zo groot. De meesten zullen milde klachten krijgen, zelf zonder medische hulp herstellen en zo immuun worden voor het virus. Echter voor de oudere en minder gezonde mensen blijft het een groot risico en daarom blijven vooral voor hen afschermende maatregelen de beste wijze om hen te beschermen. Alleen een vaccin is een oplossing. 

Stap 3 Welke thema’s spelen een rol bij het maken van moeilijke keuzes?

In deze stap hou je de eerder bedachte keuzemogelijkheden tegen de zaken waar je als team gezamenlijk voor staat die betrekking hebben op deze moeilijke keuze. Waar sta je voor als team? Wat zijn de kernthema’s van het team. Belangrijk hierbij is dat je hierover als managementteam overeenstemming bereikt. Dus een gemeenschappelijk standpunt wat zijn nu de belangrijkste thema’s die relevant zijn voor het maken van deze moeilijke keuze? Welke hebben de hoogste prioriteit en welke moeten we in ieder geval meenemen bij het maken van deze moeilijke keuze? Hoe beïnvloedden ze elkaar onderling? Belangrijk hierbij is wel dat je als team uiteindelijk met één visie naar buiten treedt.

Welke thema’s spelen er bij de moeilijke keuzes m.b.t. de ‘Coronamaatregelen’? 

Bij het maken van deze moeilijke keuze gaat het hier over thema’s als de volksgezondheid, het welzijn van de mensen, de rol van de wetenschap in deze kwestie en de economie. Maar ook het feit dat nog niet alle benodigde kennis om de perfecte oplossing te kunnen nemen al beschikbaar is en dat er gewerkt moet worden met aannames van deskundigen op dat vlak. Het complexe is dat al deze thema’s op de een of andere wijze ook nog met elkaar verbonden zijn. Het is nu zaak dat alle betrokkenen die deze moeilijke keuzes moeten maken voor zichzelf en hun achterban inschatten wat het zwaarste moet wegen bij het nemen van de beslissing.

Wat hebben we uit de discussies gehaald?

Zo zegt Rutte dat:

  • het beleid van zijn regering er in deze crises op gericht is om de mensen met een zwakke gezondheid zoveel mogelijk te beschermen tegen de gevolgen van dit virus.
  • deze regering de Nederlanders niet in de kou laat staan. Uitgangspunt hierbij is dat iedereen financieel zo min mogelijk lijdt door de te treffen maatregelen die genomen. Dat geldt voor alle groepen in de samenleving die getroffen worden door dit virus. 
  • er ook aandacht voor de economie is. Hij zegt dat hij niet wil dat gezonde bedrijven door deze crises ten onder gaan. Daarom zal zijn kabinet er alles aan doen om er voor te zorgen dat de geleden schade zoveel mogelijk gecompenseerd wordt.
  • het nu lastig is om alle gevolgen al te overzien en dat hij daarom een slag om de arm houdt als het gaat om nog te nemen maatregelen.
  • deze regering de beslissingen zoveel mogelijk baseert op de adviezen van diverse deskundigen in de samenleving. Daarbij doelt hij zowel op wetenschappers, als op belangengroeperingen in de samenleving. Ook neemt de regering de mening van de samenleving voor zover deze zich duidelijk manifesteert mee. Bijvoorbeeld de beslissing om de scholen toch te sluiten kwam tot stand door druk vanuit de onderwijswereld en zat niet in het eerder genomen pakket maatregelen.

NB: We zijn er van overtuigd dat er nog meer thema’s een rol spelen bij het nemen van de beslissing. Daarbij gaat het waarschijnlijk ook over individuele waarden van de verschillende bewindslieden. Wat vinden zij zelf belangrijk. Echter die kunnen we uit de ons beschikbare informatie niet destilleren. 

vraagteken van pepermuntjes

Stap 4: Inschattingen maken van de gevolgen van de opties. 

Bij deze stap zet je de verschillende opties op een rijtje. Vervolgens maak je een inschatting van wat de mogelijke gevolgen van een besluit zijn. Afhankelijk van de materie is dit meer of minder concreet te maken. Soms kun je bijvoorbeeld bij de keuze van een hypotheek tot op de eurocent uitrekenen wat financieel de beste optie. Bij de keuze van de smaak van een ijsje zal dat een stuk lastiger zijn om dat te objectiveren.

Neem draagvlak altijd mee bij het maken van moeilijke keuzes! 

Of een keuze de juiste is hangt voor een groot gedeelte ook af van het feit of er draagvlak voor is. Ziet men het nut van deze keuze en is men bereid om daar aan mee te werken? Als dat niet het geval is, zal de weerstand die de beslissing oproept het effect van de beslissing negatief beïnvloedden. Daarom is het beter om te kiezen voor een goede beslissing waar iedereen achterstaat dan voor een betere beslissing waar niemand het nut van inziet. Schat daarom altijd in hoe het draagvlak voor een keuze zal zijn.

Draagvlak heeft tijd nodig!

Neem bij draagvlak ook de factor tijd mee. Soms is het beter om stapsgewijs tot de beste beslissing te komen. Zo heeft bijvoorbeeld geen enkel land nog voordat er een besmetting was al vergaande maatregelen afgekondigd. Terwijl dat vanuit bepaalde inzichten misschien best verdedigbaar zou kunnen zijn. Het Coronavirus was toen voor veel mensen een “ver van mijn bed show. Echter nu het zich in volle hevigheid in onze directe omgeving manifesteert is het draagvlak voor drastische maatregelen en het naleven van richtlijnen flink toegenomen. Dus neem bij het maken van moeilijke keuzes altijd mee of en zo ja hoe je draagvlak voor de beslissing kunt krijgen.

Welke inschattingen zijn gemaakt bij het maken van deze moeilijke keuzes?

Zoals eerder aangegeven heeft het kabinet er voor gekozen om zich zoveel mogelijk bij de besluitvorming te laten adviseren door deskundigen. De eerste indruk lijkt dat het nu vooral mensen van het RIVM en uit de medische hoek zijn . Echter uit de genomen maatregelen blijkt dat ook de economische aspecten uitdrukkelijk aandacht hebben gehad. Wat betreft de medische kant van het verhaal blijkt dat het voor de deskundigen ook een lastige kwestie is. Dit komt omdat het om een nieuw virus gaat dat pas in december 2019 voor het eerst geconstateerd is. Het gevolg is dat er daarom regelmatig aannames gemaakt worden die (nog) niet wetenschappelijk te onderbouwen zijn. Omdat gedegen onderzoek zeker als het gaat om de lange termijn effecten nog niet mogelijk is. Het zijn dus aannames gebaseerd op eerdere ervaringen met vergelijkbare virussen. Op grond van de adviezen komt hij tot de volgende inschattingen.

Optie 1: Niets doen. Geen maatregelen treffen.

Medisch:

Wanneer we niets doen zal het virus zich snel verspreiden. Een groot gedeelte van de Nederlanders wordt dan tegelijkertijd ziek. Dit zorgt voor een overbelasting van de zorg. Ook veel mensen met een zwakke gezondheid en ouderen worden ziek doordat het nauwelijks mogelijk is om hen door alle besmettingshaarden op een goede wijze te beschermen. Van die laatste groep zullen er gezien de ervaringen elders veel overlijden. Zowel omdat ze extra kwetsbaar zijn voor het virus. Maar ook omdat er geen adequate zorg meer beschikbaar is door het grote aantal patiënten tegelijkertijd. Omdat er simpelweg niet voldoende capaciteit is om iedereen die dan ziek is te kunnen helpen.

Een bijkomend gevolg is dat er door de grote vraag en het beperkte aanbod ook keuzes gemaakt moeten worden. Wie komt wel en wie niet in aanmerking voor adequate zorg. Na verloop van tijd zullen de meeste mensen in aanraking gekomen zijn met het virus en antistoffen hebben aangemaakt. Hierdoor zijn ze geen bron voor besmetting meer. Door de zo opgebouwde groepsimmuniteit zal verder verspreiding van het virus tot stilstand komen. Hoe lang dit gaat duren en of het verhaal van de opgebouwde groepsimmuniteit ook voor dit virus geldt, is een aanname. Deze aanname is gebaseerd op eerdere ervaringen met vergelijkbare virussen. 

Economisch:

De economie zal met flinke haperingen door het grote aantal zieke in een lager tempo doorlopen. Afhankelijk hoe massaal het virus toeslaat en hoe ernstig de gevolgen van de besmetting zijn, zullen organisaties daar meer of minder last van hebben. Wat de economische gevolgen zijn, denk aan productie, handel en bijvoorbeeld het consumentenvertrouwen en de bereidheid om te investeren is niet in te schatten.

Ethisch:

Door geen keuze te maken om iets te doen, worden de te maken keuzes eigenlijk verplaatst. Het is een zekerheid dat de zorg bij een uitbraak bij de piek onvoldoende capaciteit heeft om iedereen de zorg te verlenen die noodzakelijk is. De keuze is dan als er twee patiënten zijn en maar één behandelplek: wie wordt behandeld en wie niet. Met de wetenschap dat niet behandelen het risico op overlijden vergroot, is dat een zeer beladen keuze.

Draagvlak: 

De samenleving verwacht, zeker gezien de maatregelen in de rest van de wereld, beleid en actie van de regering. Geen enkele partij heeft in het debat voor deze optie gepleit. Voor deze optie is nu daarom weinig draagvlak te verwachten. 

Optie 2: Een totale “lockdown”.

Medisch:

Het gevolg hiervan is dat de verspreiding van het virus voor een groot gedeelte of misschien wel helemaal tot stilstand komt. Als de lockdown tijdig ingesteld wordt, is er voldoende medische capaciteit om alle mensen die ziek zijn en die medische zorg nodig hebben te behandelen. Doordat de verspreiding van het virus een halt wordt toegeroepen, zullen er na verloop van tijd geen nieuwe ziektegevallen meer zijn. Echter als de lockdown wordt opgeheven is slechts één nieuw geval weer voldoende om tot een volgende uitbraak te komen. Rutte gaf bij deze optie aan dat dit gezien de openheid van de Nederlandse samenleving met alle internationale contacten volgens deskundigen geen reëel alternatief is. Over hoe lang de lockdown moet duren om helemaal effectief te zijn, zijn de meningen van de deskundigen bovendien verdeeld.”

Economisch:

Economisch betekent een lockdown dat de economie gedurende enige tijd compleet stil valt. Voor de economie is dit het zwaarste middel.

Ethisch:

Deze keuze, mits tijdig gemaakt, zal – als het werkt – er voor zorgen dat er steeds voldoende capaciteit is in de ziekenhuizen om mensen de zorg te verlenen die ze nodig hebben. 

Draagvlak:

In het debat in de Tweede kamer waren er twee partijen voor deze optie. De rest is daar (nog) niet aan toe. Afhankelijk hoe de ontwikkelingen gaan zal deze optie meer of minder draagvlak krijgen. Dat is nu niet in te schatten.

Optie 3: Een tussenvorm. Draaien aan de knoppen.

Medisch:

Deze vorm is er op gericht om het virus ‘gecontroleerd’ te laten verspreiden. De regering neemt dan maatregelen om risico’s van het verspreiden van het virus zoveel mogelijk tegen te gaan. Zo zijn er instructies voor de bevolking hoe ze verspreiding tegen kunnen gaan. Daarnaast worden de oudere en minder gezonde mensen zoveel mogelijk beschermd door maatregelen te nemen die de kans dat ze geïnfecteerd worden zo klein mogelijk maakt. Echter doordat er nog plaatsen zijn waar mensen met elkaar in contact komen, zullen er ondanks de richtlijnen toch nog mensen besmet raken. Dit is ingecalculeerd en er wordt vanuit gegaan dat de meeste gezonde mensen nauwelijks last zullen hebben van deze besmetting en zelfstandig zonder ondersteuning weer beter worden. 

Groepsimmuniteit.

De hoop is dat er zo langzamerhand in de bevolking wat groepsimmuniteit op treedt. Hierdoor kan het virus zich na verloop van tijd minder snel verspreiden. Hierbij is later wel uitdrukkelijk gezegd door Rutte dat deze zogenaamde groepsimmuniteit geen doel op zich is maar een bijkomend positief effect. Voor het helemaal terugdringen van dit virus is uiteindelijk wel een vaccin nodig. Maar dat duurt nog enige tijd voordat deze er is.

Strategie:

De strategie is nu om steeds een afweging te maken welke maatregelen nodig zijn om er voor te zorgen dat er steeds voldoende medische capaciteit is voor alle mensen die zorg nodig hebben. Neemt het aantal besmettingen toe dan komen er meer maatregelen om er voor te zorgen dat er minder risico’s op besmetting zijn. Neemt het aantal af dan zullen er minder vergaande maatregelen nodig zijn. De te nemen maatregelen zijn afhankelijk van de inschatting van het effect van de maatregelen. Een belangrijk criterium is o.a. de druk op de zorg en het aantal bedden op de intensive care. Om niet tegen tekorten aan te lopen, komen er ook maatregelen om met name de capaciteit van intensieve zorg uit te breiden. Dat betekent zowel investeren in capabele mensen als in apparatuur. 

Economisch:

Hoewel er veel bedrijfsactiviteiten tot stilstand komen en met name de (internationale) handel bijna stil komt te liggen blijven bepaalde economische activiteiten zij het op een laag pitje gewoon door gaan. De afweging is om ondanks alle beperkingen de economie zoveel mogelijk te laten draaien met een risico van  besmetting. Afhankelijk van het beroep dat zieke mensen op de zorg doen, komen er dan meer of minder strikte maatregelen. 

Ethisch:

Uitgangspunt hierbij is dat het mogelijk moet zijn om iedereen steeds de zorg te kunnen bieden die nodig is. Of dat bij deze optie steeds het geval is bleek ook uit de debatten in de Tweede kamer best lastig in te schatten. Want hoe betrouwbaar zijn de voorspellingen van het aantal mensen dat een beroep op de zorg gaat doen. Wat als je dit verkeerd inschat en nee moet verkopen? Wat zijn dan de gevolgen? Mag je hier überhaupt een zeker risico in nemen of niet. Dat zijn de dilemma’s die hier spelen. 

Draagvlak:

Momenteel heeft deze optie voldoende draagvlak in de Tweede kamer.

moeilijke keuzes maken 2 petrischaaltje

Stap 5: Wegen van de gevolgen van de opties door ze te koppelen aan de waarden.

Wanneer de gevolgen van alle opties uitgewerkt zijn, worden de voor- en nadelen van alle opties gekoppeld aan de waarden. Welke zijn het belangrijkste bij het maken van keuzes en welke moeten nu het zwaarste wegen. Door dat van alle opties te bepalen komt er uiteindelijk een optie boven drijven als zijnde de optie die het beste scoort.

Keuze van Rutte 3

Over deze thema’s ging ook het debat in de Tweede kamer. Welke waarden moeten nu het zwaarste wegen en welke keuzes maak je hierin. Het kabinet heeft de keuze gemaakt voor optie 3 de tussenvorm. Uitgangspunt hierbij is het zoveel mogelijk afschermen van de kwetsbare groep, het nemen van afremmende maatregelen voor het virus om zo te voorkomen dat de zorg overbelast wordt. Maar ook accepteren dat mensen het risico lopen om elkaar beperkt te besmetten. Kortom zoveel mogelijk maatwerk beperkingen en richtlijnen opstellen zonder dat de gehele samenleving op slot moet. Daarbij in het achterhoofd hebbende dat de economie met deze maatregelen zo min mogelijk schade oploopt. 

De strategie is optie 3. Het draaien aan de knoppen!

Het idee van optie 3 is om afhankelijk van de beschikbare zorg meer of minder beperkende maatregelen te nemen. Wanneer goed ingeschat, is er voldoende bescherming voor de zwakkeren, ontstaan er geen schrijnende situaties in de zorg, gaat de economie niet geheel op slot en is er voldoende draagvlak in de maatschappij. Dus aan alle eerder genoemde waardes is in deze optie recht gedaan. Waarbij met name uit het debat bleek dat de waarde van voldoende capaciteit in de zorg in het debat een hele belangrijke was. 

 Stap 6: Het nemen van een besluit.

De laatste stap bij het maken van moeilijke keuzes is het daadwerkelijk maken van een keuze. Het lastige hierbij is dat je bij het afwegen van de opties zowel de voor- als de nadelen van die opties in kaart hebt gebracht. Wanneer je een keuze neemt voor optie 3 zeg je ja tegen de voor- en nadelen van optie 3. Echter wat je tevens doet is nee zeggen tegen de voordelen van de andere opties. En met name dat is bij het maken van elke moeilijke keuze lastig. Hoe dat psychologisch precies werkt, zullen we in een andere bijdrage aan de orde stellen. Echter weet dat je na het maken van elke moeilijke keuze bijna altijd in een spijtfase belandt. Hierin wegen de voordelen van je gemaakte keuze wat minder en de nadelen lijken wat groter. Tevens lijken en de voordelen van de andere opties opeens wat aantrekkelijker. 

De keuze voor optie 3 en de spijtfase!

Het lastige bij het maken van deze moeilijke keuze is dat het effect van elke maatregel pas na meerdere dagen zichtbaar is. Dit komt doordat het virus tijd nodig heeft om zich te verspreiden. De belangen die op het spel staan én de openbare monitoring die dagelijks aangeeft hoeveel mensen positief getest zijn, hoeveel mensen er in het ziekenhuis opgenomen zijn en hoeveel mensen er overleden zijn, zorgen voor grote druk op de gemaakte keuzes. Ook het feit dat bijna alle journaals uitgebreid aandacht besteden aan het coronavirus en het feit dat alle praatprogramma’s er over gaan geeft druk. Zeker omdat de inhoud van de ‘objectieve’ nieuwsgaring soms wat verschilt en hierdoor de publieke opinie moeilijk in te schatten is. 

Het dilemma van het Kabinet

Door de niet eenduidige berichtgeving, mede gevoed door politici en journalisten die willen scoren, is het de vraag of er voldoende vertrouwen en tijd is om de effecten van de genomen maatregelen hun werk te laten doen. Het zou zomaar kunnen dat het kabinet onder druk van de veranderende publieke opinie ineens genoodzaakt is om andere maatregelen te nemen dan ze in eerste instantie bedacht hebben. Alleen om er voor te zorgen dat het rustig blijft in het land. Dit is trouwens al eerder gebeurd. Zo is de oorspronkelijke keuze om de scholen toch open te houden teruggedraaid doordat er geen draagvlak was. 

De voordelen van optie 2 versus de nadelen van optie 3

In de spijtfase weeg je de de nadelen van de gekozen optie af tegen de voordelen van de niet gekozen optie. De lockdown van optie 2 is gepresenteerd als de meest vergaande en de meest veilige. Echter door optie 3 te kiezen, kies je automatisch niet voor de meest veilige variant. Wat er nu automatisch gebeurt, is dat na het nemen van een beslissing er altijd alsnog een afweging plaats vindt door voor- en nadelen nogmaals maar nu op een andere wijze te wegen. Het lastige in deze is dat het effect van de genomen maatregelen pas na enige tijd zichtbaar is. De vraag is of de maatregelen de tijd krijgen om hun werking te laten zien. 

Een mogelijk scenario is dat de angst in de bevolking, mede door de berichtgeving, zodanig toeneemt dat er ‘extra maatregelen’ geëist worden. Bijvoorbeeld een totale lockdown. De tijd zal het leren. 

Stap 7: Creëren van draagvlak. De zeepkist op!

Leg uit en laat zien dat je betrokken bent bij de ander.

Wanneer een managementteam een moeilijke keuze moet maken, is het belangrijk dat er draagvlak komt voor deze beslissing. Draagvlak krijg je door goed te communiceren. In je communicatie moet je zowel laten zien dat je weet wat er speelt bij je achterban en daar begrip voor tonen. Daarnaast is het belangrijk dat je de gemaakte keuze toelicht en aangeeft waarom deze keuze is gemaakt en wat je van iedereen verwacht. Op deze wijze ontstaat er draagvlak en loopt de uitvoering niet in gevaar omdat ‘men’  er het nut niet van inziet.

Kies een aansprekende wijze van communicatie!

Wanneer het een keuze is die de gehele organisatie treft is het belangrijk dat de leider van de organisatie ‘de zeepkist’ op gaat en uitleg geeft over de gemaakte keuze aan de rest van de organisatie. Belangrijk hierbij is dat de leider zich laat zien en vertrouwen uitstraalt in de gemaakte keuze. Hierdoor zal er gemakkelijker draagvlak ontstaan.

De toespraak van Rutte en de Koning over de maatregelen.

Ook de regering heeft een strategie bedacht om draagvlak te creëren. Eerst gaven diverse afzonderlijke ministers persconferenties waarin ze maatregelen aankondigden. Vervolgens heeft premier Rutte op 16 maart het ‘volk’ toe gesproken. In deze toespraak gaf hij als leider van het kabinet de ernst van de situatie aan, gaf aan welke opties er waren en vertelde welke optie zijn kabinet had gekozen. Daarbij gaf hij ook aan hoe zijn kabinet er in zat en wat hij verwachtte van de Nederlanders. Ook kondigde hij aan dat er ondersteunende maatregelen komen en dat zijn ministers daar in een later stadium verdere invulling aan geven. Deze boodschap is goed ontvangen. Het was een goed voorbereid ‘slecht nieuwsgesprek’ dat duidelijkheid verschafte. Enkele dagen later gaven de ministers toelichting op de aangekondigde plannen. 

Een paar dagen later was het de beurt aan onze Koning Willem Alexander. Hij toonde begrip en deed een beroep op de solidariteit van alle Nederlanders om elkaar in deze moeilijke tijd te ondersteunen. Ook deze toespraak is goed ontvangen. 

De verwachting is dat er nog verschillende toespraken zullen volgen.

Samenvatting, tips en conclusies. Stappenplan voor moeilijke keuzes maken.

Aan de hand van het voorbeeld van de maatregelen van Rutte 3 tegen verspreiding van het Coronavirus hebben we laten we zien hoe het proces van moeilijke keuzes maken in elkaar zit. Dit is een universeel proces waar elke stap zijn eigen dynamiek heeft. Belangrijk is dat er altijd een logische samenhang zit tussen de verschillende stappen. In het geval van ons voorbeeld geldt dat het zo maar voor kan komen dat, als de kennis toeneemt over hoe het virus zich verspreidt, er weer nieuwe opties worden bedacht. Dit betekent dat dan ook de te nemen maatregelen weer opnieuw bekeken moeten worden. Als bijvoorbeeld blijkt dat het effect van de maatregelen op de snelheid van verspreiding van het virus anders is dan vooraf ingeschat, dan is het misschien nodig bepaalde uitgangspunten te heroverwegen. Kortom in dit geval is het een steeds opnieuw afstemmen en controleren of de basis waarop de besluiten genomen zijn nog kloppen.

We hopen dat we je wat inzicht hebben kunnen geven in wat er allemaal komt kijken bij het maken van moeilijke keuzes als een team. Mocht je meer willen weten over wat er allemaal kan spelen in een team is het misschien interessant om onze bijdrage over teamontwikkeling ook te lezen.

“Je hebt altijd een keuze. Geen keuze maken is immers ook een keuze”. ‘Petri Elemans’

Tip: Positief denken

Wij merken dat deze Coronacrisis een groot effect heeft op hoe mensen op elkaar reageren. Er is veel angst en het lijkt of mensen ook bang worden voor elkaar. Mocht je zelf angstig zijn dan is het misschien raadzaam om onze bijdrage over positief denken eens te lezen. Je kunt de tips individueel doen maar ook als team. Misschien geeft het je handvatten om ook in deze tijd toch positief te blijven.

Tot slot:

We wensen iedereen veel gezondheid toe en hopen we dat dat we er met zijn allen met zo min mogelijk kleerscheuren vanaf komen. 

Reviews

Moeilijke keuzes maken als team

5,0 rating
26 maart 2020

Een zeer verhelderend artikel in deze onzekere tijd van het Coronavirus!
Het heeft mij geholpen om wat meer rust in mijn hoofd te krijgen.
Ook de bijdrage over positief denken heeft daar aan bijgedragen!

K.V.T.H.

Laat een review achter

Je mag alleen een sterren-beoordeling achterlaten, maar we vinden het fijn als je jouw beoordeling nader toelicht.