Tips voor zelfreflectie: Hét instrument voor persoonlijke groei!

Zelfreflectie gaat over jouw patronen, waarden en overtuigingen. Je kijkt naar jezelf en vraagt je af of je nog blij bent met de persoon die je ziet. Het geeft voeding aan je wens om te veranderen. Omdat je jezelf realiseert dat je soms niet meer blij bent met je spiegelbeeld. Zelfreflectie gaat vooral over leren en jezelf blijven ontwikkelen. Maar ook over angst, omdat het best spannend is om naar je eigen handelen te kijken en confronterend omdat je daarbij tegen je eigen verdedigingsmechanismen aanloopt.

In onderstaande blog neem ik jullie mee en leg ik uit wat zelfreflectie is. Ga in op valkuilen en geef tips hoe je kunt reflecteren.

Zelfreflectie: bewustwording van je ontwikkelpunten! Een leven lang leren?

Inhoudsopgave

Mijn verhaal over bezinning en zelfreflectie

Het begon allemaal zo’n 23 jaar geleden. Ik stond op een kruispunt in mijn leven. Ik was net afgestudeerd, had mijn eerste baan, een relatie en ik begon mijzelf af te vragen …. is dit het nou?

Mijn eerste baan was een pittige klus, de lat lag erg hoog. Als groen blaadje die net kwam kijken was ik in een voor mij onbekende wereld gestapt. Er werd veel van mij verwacht en de werkomgeving was erg onveilig. Ik ging met mezelf in gesprek en probeerde naar mezelf te kijken. Achteraf bleek dat zelfreflectie te heten. De conclusie was dat ik het gevoel had alleen te staan in een voor mij nieuwe wereld. En ik merkte dat de persoon die ik was niet meer paste bij de persoon die ik wilde zijn. Ik had behoefte om mezelf verder te ontwikkelen. Als jongste dochter ben ik opgegroeid in een beschermde omgeving. Vanaf mijn 18e had ik een serieuze relatie met iemand waar ik me achter kon verschuilen als ik het spannend vond. Dit paste niet meer in mijn leven, ik had de behoefte om mijn vleugels uit te slaan.

Keuzes maken en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen proces.

De eerste grote stap die ik genomen heb, is het verbreken van mijn relatie. Dit was een pijnlijke beslissing maar ik voelde dat dit absoluut nodig was om verder te komen. In de periode die volgde ben ik voor het eerst echt geconfronteerd met mezelf en vroeg me regelmatig af, wie ben ik, wat wil ik en wat kan ik? Grote vragen waar ik niet direct een antwoord op had. Gelukkig kon ik in die periode als ik er alleen niet uitkwam terecht bij enkele goede vrienden en een coach voor de noodzakelijke morele en professionele ondersteuning. Zo’n traject is niet niets.

Mijn bewustwording is in die periode enorm toegenomen. Het meeste dat ik in deze periode heb geleerd is verantwoordelijkheid nemen, assertief worden en regelmatig momenten van bezinning in lassen om te kijken hoe het me af ging. Deze momenten van zelfreflectie hebben er toe geleid dat ik persoonlijk effectiever werd en dat mijn zelfvertrouwen groeide. Het was een hele leerzame tijd en ik ben in die vier jaar dat het duurde enorm gegroeid, ik ben als mens een stuk authentieker geworden. Het was niet altijd leuk, ik kende hoogte en dieptepunten maar nu ik terug kijk op die periode had ik hem zeker niet willen missen. Het heeft mij als mens enorm verrijkt en gebracht waar ik nu sta en daar ben ik blij om.

Zelfreflectie, wat is het?


Zelfreflectie is de motor van persoonlijke groei en een krachtige manier om te leren, te veranderen en daardoor beter te presteren. Het is terugkijken op hoe je iets hebt gedaan, wat je aandeel was in het geheel en gericht kijken of je er wat van kunt leren. Zo krijg je zicht op wat je doet en wat het effect is. Vervolgens kun je bepalen of je het een volgende keer anders kan of wil doen. Zelfreflectie nodigt je uit om kritisch naar je eigen gedrag te kijken. Met als doel dat je kunt nadenken over en reflecteren op je eigen mentale en emotionele processen. Om ze zo te begrijpen en te beheersen. Het helpt je om van een afstand te kijken naar je overtuigingen en die opnieuw te beoordelen. Passen die overtuigingen nog bij mij, helpen ze me of vormen ze een hindernis voor mijn eigen persoonlijke ontwikkeling. Zelfreflectie helpt je vooral om jezelf af te vragen wat je écht wil in het leven en wat het is dat je gelukkig maakt.

Zelfreflectie:

  • Betekent dat je volgens een bepaalde methodiek de manier waarop je functioneert onder de loep neemt. Het gaat dan zowel om je gedachten, je acties, je gevoelens, en de effecten daarvan.
  • Is een belangrijke vaardigheid om jezelf te ontwikkelen en je gedrag en prestaties te verbeteren.
  • Zorgt er voor dat je de verantwoordelijkheid neemt voor je persoonlijke groei.
  • Is een vorm van leren waarbij het gaat over jou en over niemand anders.

Kun je altijd reflecteren?

Als het over reflecteren gaat, denken de meeste mensen in eerste instantie vaak aan terugkijken. Hoe is het geweest en wat kan ik er van leren. Dat is de meest voorkomende vorm. Echter reflecteren kan ook op iets dat in de toekomst gaat spelen of op iets dat in het heden speelt. Dit betekent dat je eigenlijk altijd kunt reflecteren. We onderscheiden drie vormen.

  • Vóór een gebeurtenis. Je denkt dan na over hoe je kan – en zal – reageren in een bepaalde situatie in de (nabije) toekomst. Maakt een plaatje en bedenkt mogelijke situaties en kijkt naar jouw rol daarin. Hoe beter je de situatie kent hoe waardevoller de reflectie kan zijn.
  • Tijdens een gebeurtenis. Dit vraagt enige vaardigheid. Je zet in je hoofd de situatie even stil en stijgt boven de situatie uit. Vanuit een ander perspectief kijk je naar de situatie en naar je eigen rol. Dit kun je toepassen als het niet loopt zoals je wil. Zo kun je helderheid krijgen wat er nu gebeurt om vervolgens jouw gedrag in deze situatie te veranderen.
  • Ná een gebeurtenis is de meest voorkomende vorm van zelfreflectie. Je hebt dan de tijd en de rust om zo objectief mogelijk terug te kijken op de situatie. Zo kun je onderzoeken hoe je het de volgende keer beter kunt doen. Ja, hoe goed en zuiver je ook bent, je kan het altijd beter doen. Je bent pas klaar als je leven er op zit.

Jong geleerd oud gedaan!

Dit geldt ook voor zelfreflectie. Dus ouders en leerkrachten die dit lezen, vraag regelmatig aan kinderen waarom ze iets doen of voelen, en wat zij denken dat de effecten er van zijn. Later zullen ze je dankbaar zijn dat je hen zelfreflectie hebt geleerd. Hier hebben ze hun hele leven wat aan.

Zelfreflectie, wat brengt het je?

Het ontwikkelen van een goede mate van zelfreflectie is iets waar je dagelijks moeite voor moet doen. Ik neem iedere dag een paar minuten om terug te kijken op mijn eigen handelen en het effect daarvan. Ik kijk terug, probeer ervan te leren en waak ervoor om uit het oordeel te blijven. Als je dat niet doet, bestaat het gevaar dat je gaat malen. Wanneer je dat gericht en met aandacht doet kun je in een korte tijd veel leren. Zelfreflectie maakt je heel bewust van wat je doet. Dit maakt aan de ene kant dat je meer kan genieten van successen, waar we normaal niet zo bij stil staan. Dit motiveert enorm. Aan de andere kant leer je juist ook van de dingen die minder goed gingen.

Door gericht met zelfreflectie bezig te zijn ben je:

  • je ervan bewust dat het leven een continu proces van leren is. Hierdoor ben je dag in dag bezig om uit te groeien tot een beter mens.
  • in staat om een gezonde en nuttige interne dialoog tot stand te brengen waarmee tekortkomingen, fouten, onzekerheden en onbehagen kunnen worden ontdekt.
  • beter in staat om je impulsen te beheersen.
  • ben je bezig met jouw persoonlijke ontwikkeling en jouw persoonlijke groei. Je toont persoonlijk leiderschap. Hierdoor zal je persoonlijke effectiviteit omhoog gaan en doe je steeds meer de dingen die bij je passen.


Blokkades voor zelfreflectie.

 

Waarom doen we ‘het’ niet vaker?

Naar jezelf kijken, wat je deed, wat het effect was en hoe het voelde, is voor sommigen heel gemakkelijk, maar voor veel mensen helemaal niet zo eenvoudig. Niet iedereen kan makkelijk terugkijken en voor zichzelf op een rijtje zetten wat er wel/niet goed ging en waarom. Het is soms ook niet leuk, omdat het je kan confronteren met de dingen die je (nog) niet zo goed kan. Ook heb je soms blinde vlekken en lukt het je niet om jouw aandeel in wat er niet goed gaat objectief te zien. Echter als er bij jou steeds iets niet zo loopt als je graag wil. En het ligt altijd aan de anderen ga er dan maar vanuit dat er een blinde vlek is. Ga op zoek, stel je kwetsbaar op en vraag anderen ook hoe ze naar jouw aandeel kijken. Probeer er open naar te luisteren. Wie weet leer je er van.  Als het je niet lukt kun je ook professionele hulp van een coach inschakelen die met je mee kan kijken.

Plan reflecteren in je agenda!

Iedereen heeft dingen te ontwikkelen, niemand is perfect. Als je je hierover heen zet en denkt in termen van leren, zou het je juist kunnen helpen. Probeer er ook de humor van in te zien en realiseer je dat niet alles in een keer lukt. Degenen die persoonlijke groei hoog in het vaandel hebben staan, zullen eerder geneigd zijn zelfreflectie toe te passen. Heb je dit minder, probeer het dan bewust in te bouwen. In ons veelal drukke bestaan slokt de waan van de dag met agenda’s, sociale media, actielijstjes en iedereen die van alles aan ons vraagt ons op. Momenten van bezinning zijn schaars. Je moet ze tegenwoordig zelf inplannen anders komt er van zelfreflectie weinig terecht, al vind je het nog zo belangrijk. Je hebt er simpelweg de rust en ruimte niet voor. Belangrijk dus om bewust te kiezen en op een vast moment van de dag te reflecteren op je dag, je bezigheden, je gedrag en wat dat bij je opriep.

Welke excuses gebruiken we vaak om niet te reflecteren? 

Er zijn vier attitudes die zelfreflectie blokkeren. De attitude van: :

1. “Ik kan er niks aan doen. Dit is wat ik ben…“ zo ben ik nu eenmaal” – houdt zich bezig met een realiteit die een illusie is. Een mens kan veranderen, jij ook. Hiervoor moet je wel kritisch en eerlijk durven te zijn naar jezelf. De ander is alleen maar de spiegel.

2. ” Het ligt niet bij mij. De fout ligt bij de ander” – geeft een doodlopende weg aan. Bij zelfverbetering geldt hetzelfde als bij een andere activiteit, bijvoorbeeld het leren van een taal. Je wordt niet beter wanneer je de fouten van je leraar aanwijst. Ook kun je je leraar zeker niet veranderen. Het enige dat je kunt doen is je eigen gedrag veranderen en ervoor zorgen dat jijzelf de taal beter leert. Het is best moeilijk om eerlijk naar jezelf te zijn. Het is namelijk zoveel makkelijker om anderen de schuld te geven. Echter het is ook makkelijker om jezelf te vergeven dan anderen. Door streng te zijn op jezelf, door goed te kijken wat je goed en fout doet, word je steeds beter. Ook al ga je maar met minieme stapjes vooruit.

3. “ Het is niet mijn schuld. De omstandigheden hebben dit veroorzaakt” –  is het wegkijken van de spiegel. Je denkt niet in de spiegel te hoeven kijken omdat je toch geen controle hebt over je leven. Noem het stom toeval, karma of God. Deze attitude kan gezond zijn, om bijvoorbeeld om te gaan met de grote tragedies in het leven de dood of rampspoed. Het is ongezond wanneer je hierdoor niet meer in beweging komt. Om deze attitude te doorbreken, dien je te leren wat jouw persoonlijke cirkel van invloed is. Vraag je af of hoe jouw invloed binnen deze cirkel kan toenemen.

4. “Ik wil er niet over nadenken” –  is die van frustratie. Deze attitude is te overwinnen door tijdelijk aan een ander te vragen om op jou te reflecteren. Dit kan voor, tijdens of na een gebeurtenis zijn. Vraag aan die persoon wat positief was wat je deed en wat minder positief was. Indien het antwoord is dat je wel wat meer empathisch mag zijn, vraag dan door, en vraag hoe je dat het beste kan doen. Andere mensen kunnen prima dienst doen als spiegel. Zeker door je op je blinde vlekken te wijzen.

Herken je deze blokkades? Het is goed om bekend te zijn met deze vier blokkades want daaruit kun je de wijsheid en kracht krijgen om jezelf te verbeteren. En pas door wijsheid en kracht toe te passen, kom je waar je wil zijn.


10 tips voor zelfreflectie: Wat moet je precies doen?

Wanneer je jezelf wil blijven ontwikkelen is het noodzakelijk dat je regelmatig eens kritisch naar jezelf kijkt. Ben je nog steeds tevreden waar je nu staat?  De onderstaande tips voor zelfreflectie kunnen je daarbij helpen. Daarnaast geven ze je handvatten om het voortaan anders te gaan doen als het je nog niet bevalt. Zie het regelmatig bewust reflecteren als een avontuur, ga op pad, neem je humor mee als je naar jezelf kijkt. Geniet onderweg ook van de reis. Realiseer je ook dat je sommige dingen wat gemakkelijker onder de knie krijgt dan andere.

Mijn HEELpartner doet op zijn sportavond elke keer een dansje. Als het wat sneller gaat en ingewikkeld wordt, haalt hij voor en achter en links en rechts door elkaar. Waarschijnlijk heeft hij hiervoor geen talent en leert het nooit. Echter hij doet zijn best. Het gaat elke keer ietsjes beter. En de hele groep en hijzelf hebben elke keer weer plezier als hij weer staat te hannesen. Dus wees als je reflecteert zowel kritisch als mild voor jezelf. Accepteer dat je af en toe best wat hardleers bent maar ga gewoon door om uiteindelijk te worden wie je echt wil zijn. Veel succes met de tips. Mocht je na het lezen van de tips een keer met ons willen sparren over je persoonlijke ontwikkeling maak dan een afspraak voor een gratis coachgesprek.

Gratis eerste coachgesprek?

Neem contact met ons op voor een gratis eerste coachgesprek en ontdek wat wij voor je kunnen betekenen.....

 

1. Maak tijd en creëer een plaats voor jezelf!

Plan regelmatig tijd vrij voor zelfreflectie. Vind ook een plek waar je ongestoord kunt zijn, waar het stil en vredig is en waar je je op je gemak voelt. Gun jezelf de tijd om in de reflecteer stand te komen en laat je gedachten de vrije loop. De plek kan voor iedereen anders zijn, voor sommigen zal dit een stille kamer zijn en voor anderen betekent dit een wandeling maken door de natuur of door de stad. Ga aan de slag en ervaar hoe vaak en hoe lang voor jou passend is. Sommigen plannen elke maand voor zichzelf een “heimiddag” in. Ik doe het bijna elke dag een paar minuten en soms wat langer. Begin, evalueer, leer en kijk wat bij jou past.

2. Kies een concrete situatie uit.

Kies een situatie uit die je beter wilt bekijken en waarin jij een belangrijke rol speelde. Dit zou een gesprek kunnen zijn dat je hebt gehad, een actie die je hebt ondernomen of iets dat gebeurd is en waar je eigenlijk niet zo’n fijn gevoel aan over hebt gehouden. Maar dat kan ook iets zijn dat heel goed verlopen is. Want daarvan kun je ook leren.

3. Onderzoek wat er gebeurde.

Het is best een uitdaging en soms ook heel confronterend om kritisch naar je eigen gedrag te kijken. Het lukt alleen als je echt afstand neemt door jezelf los te maken van de situatie. Bekijk het vanuit de hoek van een derde persoon. Beeld je in dat je vanuit nieuwsgierigheid zonder voorkennis als een buitenaards wezen neerkijkt op wat jij doet in een bepaalde situatie. Haal de situatie zo concreet mogelijk terug en bedenk wat er gebeurde en sta met name stil bij jouw rol in het geheel. Immers anderen kun je niet veranderen. Het gaat om jou. Wat was de situatie? In welke omgeving speelde deze zich af? Wie waren erbij betrokken? Vragen die je kunnen helpen om de situatie weer helder in beeld te krijgen zijn: Wat?, Waar?, Wie?, Wanneer?

Als ezelsbruggetje gebruiken we vaak de STAR methode. STAR staat voor:

  • Situatie, Denk aan vragen als Waar was het? wie waren erbij? etc.
  • Taak, Denk aan vragen als: Wat was jouw taak jouw rol in het geheel? Was iedereen daarvan op de hoogte? Wat moest je precies doen?
  • Actie, Denk aan vragen als: Wat deed je precies? Beschrijf dat zo concreet mogelijk wat je deed.
  • Resultaat, Denk aan vragen als; Wat was de uitkomst? Had je die verwacht? Ben je er blij mee? Waarom wel niet? Etc.

4. Kijk naar je gedrag.

Kijk nu eens nader naar je eigen gedrag in de situatie. Wat deed je? Wat zei je? Hoe voelde je je daarbij? Wat maakte dat je dat deed en zei je wat je zei? Waarom ben je achteraf, toch niet zo of juist wel, tevreden over hoe iets gegaan is? Als je jezelf deze vragen stelt krijg je een dieper inzicht in je sterke en zwakke punten.

Om het systematisch aan te pakken is het handig dat je dingen opschrijft. Noteer je antwoorden zodat je een helder overzicht krijgt. Kijk vooral naar je eigen gedrag. Bedenk dat je alleen alleen jouw aandeel kunt je veranderen. 

5. Reflecteer op je gedrag.

Welk gedrag heb je vertoond. Word je daar blij van? Of nog belangrijker welk gedrag zou je liever laten zien? Welk gedrag past het beste bij wie je werkelijk bent? En om nog een laag dieper te gaan; welk gedrag werkt uiteindelijk mee aan een groter, hoger doel dat je zou willen bereiken? Stel jezelf eens de vraag wat je doelen in het leven zijn? Maak eens een lijst van die doelen. Zowel op korte termijn als op lange termijn. Het maakt niet uit hoe belachelijk je denkt dat je gedachte is, voeg het toe aan de lijst. Ja, het kan heel moeilijk zijn om chirurg te worden op je 40-ste. Misschien niet haalbaar op een moeiteloze manier, maar niet onmogelijk. De lijst laat voor een groot deel zien wie je bent en waar je ambities liggen en zegt iets over je authenticiteit. Wie wil je werkelijk zijn. Het is tevens een eenvoudige herinnering dat je nog niet helemaal in een rigide routine bent beland. Je bent niet opgehouden met zoeken naar meer. Je leven is nog geen doodlopende weg.

Als je de lijst hebt bedenk je waarom deze doelen zo belangrijk voor je zijn. En wat doe je al om je doelen te bereiken en ze eigen te maken?

Bedenk bij deze oefening wel dat het doelen en wensen moeten zijn die jij kunt beïnvloedden. Het winnen van de loterij hoort daar helaas niet bij.

“Als je niet gefrustreerd wilt blijven, vermijd het dan om dingen te wensen die niet van jou afhankelijk zijn.”

-Epicteto-

6. Vervang je ongewenst gedrag door wat je wel wil.

Stel jezelf de situatie in je hoofd eens voor. Bedenk eerst hoe het ging en probeer vervolgens in je hoofd een filmpje af te spelen van hoe je had gewild dat deze situatie ging. Verander hierin niets aan het gedrag van de ander, maar kijk alleen naar je eigen gedrag. Welke mogelijkheden had je om het anders te doen. Oefen dit een aantal keer, zodat je steeds scherper wordt in het herkennen van een bepaalde situatie én dat je steeds beter weet hoe je hier wél op wilt reageren. Je zult verrast zijn van de inzichten die het je oplevert. Wat helpend kan zijn is om de situatie ook eens door te praten met iemand die zowel jou goed kent als zich in kan leven in de situatie. Belangrijk is wel dat je met elkaar afspreekt dat er kritisch naar je gedrag gekeken mag worden. Kijk er samen als buitenstaanders naar. Zonder oordeel. Als je elkaar “spaart” door niet alles te zeggen heeft het niet erg veel zin. Dit samen reflecteren is trouwens ook de kracht van het coachen door een professionele coach.

Het HEEL model

Wanneer je weet wat je anders zou willen doen, is het zaak om ermee aan de slag te gaan. Voor het veranderen van gedrag gebruiken wij vaak het HEELmodel. Wat belangrijk hierbij is dat het gaat om vaste patronen die er in zitten. Veranderen lukt alleen als je de volgende stappen doorloopt.

Stap 1: Herkennen. Wees je bewust van wanneer een vergelijkbare situatie zich voor doet. Herken dat en speel daarop in.

Stap 2: Erkennen. Erken jouw rol in het geheel en wees je er van bewust dat jij door je gedrag daarin een aandeel hebt.

Stap 3: Exploreren. Onderzoek wat je anders zou kunnen doen. Denk aan dat filmpje. Probeer dat uit en leer daarvan. Ga in ieder geval aan de slag en besef dat je daar invloed op hebt en probeer er ook plezier in te hebben. Veroordeel jezelf niet als het nog niet perfect is. De volgende keer beter.

Stap 4: Loslaten. Laat het oude gedrag los en zet daar het nieuwe voor in de plaats. Weet dat je vlieguren moet maken en dat ingeslepen gedrag vaak de neiging heeft om terug te komen. Maak met jezelf de afspraak dat je gaat voor het nieuwe omdat dat is wat je graag wil.

Wanneer je meer wil weten van het dit model kun je hier klikken. 

7. Onderzoek je overtuigingen.

Gedrag komt voort uit overtuigingen die je hebt over jezelf en over de wereld. Overtuigingen zijn persoonlijke waarheden; het hoeven geen feiten te zijn, maar voor jou zijn ze waar. Zo kun je bijvoorbeeld als overtuiging hebben dat je een klungel bent die niks kan, of je bent er juist van overtuigd dat jij de beste bent. Wanneer je ergens van overtuigd bent, denk je dat je het goed hebt of goed doet. Achter je overtuigingen zit meestal een heel verhaal en diverse aannames. Het is heel goed om je overtuigingen geregeld tegen het licht te houden: Waarom doe ik het, wat vind ik belangrijk?

De kunst is om te achterhalen welke overtuiging onder je gedrag zit. Soms ligt dit heel erg voor de hand, soms moet je er wat dieper over nadenken. Schrijf alles op wat in je opkomt; wegstrepen kan altijd nog.

Helpende en belemmerende overtuigingen.

Er bestaan twee soorten overtuigingen. Belemmerende overtuigingen houden je tegen om écht jezelf te zijn en je kwaliteiten in de wereld te zetten. Helpende overtuigingen wijzen je juist de goede kant op. Echter het valt niet mee om de helpende en belemmerende overtuigingen op een rij te krijgen. Immers we denken in eerste instantie dat al onze overtuigingen helpend zijn. Anders hadden we ze niet. Een voorbeeld van een belemmerende overtuiging is bijvoorbeeld ‘Ik ben niet de moeite waard’, een verruimende overtuiging is: ‘Alles is mogelijk’.

Zo daag ik mensen graag uit in coachgesprekken als ze met een overtuiging komen over zichzelf. Klopt dit nog en is het een helpende overtuiging of niet? Alleen die vraag geeft al vaak veel inzicht.

Kloppen je overtuigingen nog?

Overtuigingen zijn vaste waarden en zijn zoals ze zijn. Echter jij ontwikkelt jezelf en het komt regelmatig voor dat ze niet altijd meer passen bij wie je bent. Overtuigingen doe je soms al heel vroeg in je leven op en kun je heel lang bij je houden. Het is daarom belangrijk om regelmatig te checken of jouw overtuigingen nog wel bij je passen. Zijn ze nog steeds helpend voor je. Of kun je ze beter vervangen door andere overtuigingen. Om zicht te krijgen wie je bent is het goed om anderen eens te vragen om je te beschrijven. Natuurlijk, verzamel eerst genoeg energie om de vraag te stellen en dan genoeg energie om het antwoord te horen. Wanneer je dat regelmatig hoort zul je bepaalde zaken vaker horen. Als dat wat je hoort je niet aanstaat kun je daarmee aan de slag gaan.

Passen je overtuigingen bij wie je wil zijn?

Als je weet wie je bent of wilt zijn, kun je kijken of je overtuigingen aansluiten bij die identiteit. Als je jezelf als een authentiek persoon ziet, dan past een overtuiging als ‘Ik vind het belangrijk wat anderen van mij vinden’ daar niet zo goed bij. Zie je jezelf als een assertief persoon, dan past een overtuiging als ’ik ben niet de moeite waard’ daar helemaal niet bij.

Kijk voor elke overtuiging die naar voren komt uit je gedrag in hoeverre deze je ontwikkeling in je identiteit ten goede komt, of juist belemmert. Kijk ook in hoeverre een overtuiging nog passend is voor je. Als je ooit besloten hebt dat hard werken loont, dan zal dat op dat moment voor jou nodig zijn geweest. Misschien is je situatie inmiddels veranderd en is hard werken helemaal niet meer nodig, maar kom je het – door je overtuiging en het gedrag dat daaruit voortkomt – wel steeds weer tegen.

 

 

De bovenstaande afbeelding is het model van Bateson. Uitgangspunt hierbij is dat er een logische relatie is tussen de verschillende niveaus als het gaat om denken en leren. Veranderen op een hoger niveau hebben altijd invloed op het niveau er onder. Dus als je wat wil veranderen aan je gedrag is het goed om eens te kijken naar de overtuigingen die ten grondslag liggen aan dat gedrag.

8. Vervang ongewenste overtuigingen.

In dit proces ben je vast een aantal dingen tegengekomen die je niet wilt. Als je daar ook iets aan wilt doen, dan is het belangrijk om deze dingen te vervangen door dingen die je wél wilt. Dan zijn je hersenen namelijk op onbewust niveau voorbereid op een soortgelijke situatie en zullen ze – als die zich voordoet – het ongewenste gedrag vervangen door het gewenste gedrag.

Een voorbeeld: Je hebt ja gezegd tegen een collega om iets voor hem te doen. Bij nader inzien wil je dit niet. Je baalt ervan dat je geen ‘nee’ kon zeggen, want je hebt het zelf druk genoeg.

Achter dit gedrag kunnen verschillende overtuigingen schuilgaan. Denk aan:

  • ‘Mijn werk is minder belangrijk dan dat van mijn collega’
  • of ‘Ik ben minder belangrijk dan anderen”
  • ‘Ik kan geen ‘nee’ zeggen’
  • ‘Ik moet direct antwoord geven’

Door te kijken naar de mate waarin deze overtuigingen aansluiten bij je identiteit, kun je komen tot andere overtuigingen. Denk aan:

  • ‘Ik mag ‘nee’ zeggen’
  • ‘Mijn werk is even belangrijk als dat van mijn collega’
  • ‘Ik mag tijd vragen om ergens over na te denken’
  • ‘Ik ben even belangrijk als anderen’

Let op: zorg ervoor dat er in een gewenste overtuiging geen ontkenning zit. Zeg dus niet ‘Ik hoef niet direct antwoord te geven’, maar ‘Ik mag tijd vragen om ergens over na te denken’.

9. Pas je resultaten toe in de praktijk en blijf reflecteren.

Zelfreflectie is de eerste stap. Vervolgens is het belangrijk om de geleerde dingen in de praktijk te brengen. Oefen hiermee, het hoeft niet meteen goed te gaan. Wat voor mij helpt bij het aanleren van nieuw gedrag is dat ik ergens op terug mag komen en aan kan geven dat ik misschien te kort door de bocht was in mijn reactie en dat ik er nu anders in sta.

Veranderen is een hele klus. Verwacht niet dat het meteen goed gaat maar wees mild tegenover jezelf. Wees je ook bewust van de ‘culturele en sociale bubbel’ waar we inzitten. Als jij gaat veranderen heeft dat effect op jouw omgeving. Jouw omgeving vindt het spannend als jij ander gedrag gaat vertonen, dat doet iets met ze. Zeker als dat gedrag ten nadele is van hen omdat je nu geleerd hebt om vaker ‘nee’ te zeggen.

Wanneer je regelmatig de tijd neemt om te reflecteren op – lastige – (werk)situaties, zul je merken dan je sneller tot de kern van het probleem kunt komen. Je ziet sneller de patronen waar jezelf in zit en kunt makkelijker ingrijpen. Ook kun je er voor kiezen om met een goede vriend(in) een situatie te analyseren. Zo leer je van elkaar en krijg je waardevolle feedback.

Belangrijk is dat je blijft nadenken over wie je bent in elke fase van het leven. Realiseer je dat je verandert en groeit naarmate je ouder wordt, en dat je iemand bent met meerdere lagen.

Zoals beschreven aan het begin van het artikel ga je kijken of de persoon die je bent overeenstemt met degene die je wil zijn, je identiteit. Wanneer onze identiteit wordt bedreigd of wanneer we door middel van het reflecteren worden blootgesteld aan pijnlijke informatie over onszelf wordt ons verdedigingsmechanismen geactiveerd. Als we ons bewust zijn welk verdedigingsmechanisme actief is kan ons dat veel waardevolle informatie opleveren over onze diepste angsten, tekortkomingen en behoeften.

10. Wees consequent, eerlijk en trap niet in de valkuilen.

Bij HEEL reflecteren wij regelmatig. Voor mij gaat dit als het ware vanzelf. Van nature ben ik erg leergierig en vind ik dat het altijd beter kan. Meestal als we een training hebben gegeven of na een gesprek dat we hebben gehad reflecteren we op hoe het is gegaan. Wat ging goed? Wat kan beter en hoe pak ik het de volgende keer aan? Zo staan we bij HEEL ook aan het einde van het jaar stil en blikken we terug op het afgelopen jaar. Wat is goed gegaan, wat is niet goed verlopen en wat kunnen we daarvan leren? Met die bagage kijken we vervolgens vooruit wat we willen bereiken en wat daar voor nodig is. Belangrijk bij reflecteren is dat je er de tijd voor neemt en dat je het consequent toe past. Mij helpt het om iedere dag aan het eind van een werkdag te reflecteren in een rustige omgeving en de inzichten op te schrijven. Wanneer je op een vast moment van de dag de tijd neemt om te reflecteren op jezelf en op je bezigheden kun je snel groeien als mens.

Petri Elemans