Wat is überhaupt eigen regie en een zinvolle daginvulling voor een cliënt?

Bij waardigheid en Trots staan o.a. de eigen regie en een zinvolle daginvulling voor de cliënten als thema op de agenda. Dat is niet altijd gemakkelijk als er steeds meer cliënten komen die lijden aan een of andere vorm van dementie. Immers hoe kom je er als zorgprofessional achter wat de betreffende cliënt wil en waar hij nog vrolijk van wordt. Is dat met zijn allen de hele dag naar de muziek van André Rieu luisteren of …. ? Wij mogen bij een zorgorganisatie een bijdrage leveren om te kijken of we zoveel mogelijk op individueel niveau daar invulling aan kunnen geven. Uitgangspunt is dat de cliënt zo lang mogelijk de eigen regie houdt en zaken doet waar hij zich goed bij voelt. In deze publicatie gaan we in op wat zaken die ons interessant lijken om te delen.

Wat is een zinvolle daginvulling?

Waardigheid en Trots omschrijft het zo op haar website.

“Wanneer iemand niet meer de eigen dag kan invullen, dan ondersteunt de zorgaanbieder daarin. Behoud van regie voor de cliënt en aansluiting bij het normale leven is daarbij het uitgangspunt. Om te weten wat voor iemand een zinvolle dag is, verdiepen zorgverleners zich in wat cliënten gewend waren en wat voor hen van waarde is. Ze kunnen het de cliënt zelf vragen of het met hun familie bespreken. De daginvulling kan samengaan met andere doelstellingen zoals ontmoetingen met andere mensen, betrokkenheid van mantelzorgers of meer bewegen.”

Wie is de cliënt, wat wil hij werkelijk, wat is goed voor hem en wie bepaalt dat?

Het uitgangspunt is steeds de cliënt als persoon en zijn wensen. Dat is altijd leidend. Het team van zorgverleners volgt daarin. Mocht de cliënt moeite hebben om zelf nog aan te geven wat zijn wensen zijn, richten de zorgverleners zich op de familie en spreken met hen af wat te doen. Deze discussie is soms best lastig omdat ofwel de mantelzorgers niet op één lijn zitten ofwel de familieleden iets anders (willen) zien dan de zorgprofessionals. Wij geven hen handvatten (vaardigheden) om op een goede wijze hierover het gesprek aan te kunnen gaan. De rode draad daarin is dat de zorgverleners weten hoe de cliënt in het leven stond en nu staat. Wat voor een persoon is hij nu en is hij geweest? Waar werd en wordt hij vrolijk van etc.? Dat laatste kunnen zowel grote dingen zijn als familie, hobby’s, reizen etc. als “kleinere dingen” zoals lekker naar buiten kijken naar de wolken. Uitgangspunt is dat de zorgprofessionals achterhalen waar de cliënt plezier aan beleeft en dat meenemen bij het op een zinvolle wijze invullen van de dag voor die cliënt.

(Ver)leiden en “heen laten”.

Wat wil iemand nu echt heel graag? Wat is nu voor hem/haar een zinvolle daginvulling? Let op dat is veel meer dan alleen een passende dagbesteding uitzoeken. Veelal gaat het om “klein kijken” en dat is ook de kleine dingen kunnen zien waar mensen blij van worden en daar gericht op inspelen. Het genieten van het kijken naar de wolken is soms een hele mooie zinvolle daginvulling. Kortom helder krijgen wat iemand nodig heeft om zich goed te voelen? Hierbij gaat het om goed luisteren, mensen serieus nemen maar ook om stimuleren en verleiden om iets te proberen. Zo gaat een man die zijn hele leven nog nooit gezongen heeft met veel plezier met de activiteitenbegeleider mee naar de muziekmiddag om daar te zingen. Zijn vrouw waar hij meer dan 45 jaar mee samen was wist niet eens dat hij kon zingen . Met name dat evenwicht tussen (ver)leiden (gaat u mee naar ….) en mensen in hun waarde laten is een lastige. Het gaat ook om vragen als: Wat kan iemand nog of wat kan iemand nog leren?

Wees creatief en betrek het netwerk van de cliënt er bij. Hoe doe je dat?

Gooi de schroom van je af en laat los dat jij als zorgprofessional alles alleen moet doen en dat jij de enige bent die weet wat goed is voor je cliënt. Voordat de cliënten de ondersteuning kregen die ze nu kregen, werden er ook dingen gedaan door anderen voor hem. Dus zet de omgeving van de cliënt ook in, om zaken geregeld te krijgen? Ze hebben dat veelal al eerder gedaan en vinden het ook fijn om te doen voor hun naasten. Kijk wat mogelijk is en wees creatief. Dat betekent dat als een dochter aangeeft dat haar moeder het  nog fijn vindt om te helpen bij de maaltijd dat je dan als zorgorganisatie niet zegt dat dat niet mag van HACCP maar dat je een oplossing bedenkt om haar toch in de gelegenheid te stellen om haar steentje bij te dragen. Voor die cliënt is dat misschien nu net die zinvolle daginvulling waar ze naar op zoek is.

Samenspel tussen alle betrokkenen.

Het is belangrijk dat er tussen de zorgverleners onderling en de cliënt en zijn mantelzorgers een goede afstemming is. Het team van zorgverleners gaat respectvol met de wensen van de cliënt om en geeft daar geen eigen invulling en interpretatie aan. Voor de cliënt mag het in dit geval niet uitmaken welke zorgverlener er komt en hij moet er vanuit kunnen gaan dat de gemaakte afspraken nagekomen worden. Dat betekent dat de zorgverleners goed met elkaar communiceren, dat ze hun ervaringen bij de cliënt voor zover van belang delen en dat ze elkaar aanspreken. Aangezien in de zorg, zeker als je werkt met kwetsbare mensen, bijna geen dag hetzelfde is, vergt dit proces soms veel creativiteit van de zorgprofessionals. Afhankelijk van de situatie kunnen bepaalde dingen wel of niet. Wat wij in onze bijeenkomsten met de zorgprofessionals merken is dat het vaak best lastig is om af te stemmen op wat voor de cliënt nu op dat moment het beste is. Bijvoorbeeld als in het zorgplan staat dat de betreffende cliënt iedere ochtend naar de dagbesteding “moet” dan wordt van hen verwacht dat ze dat “voor elkaar krijgen”. Echter als het regelmatig een gevecht is omdat de cliënt zelf liever nog wat langer in bed blijft, is dat een dilemma. Wat dan te doen? Vaak zien we in de praktijk als het om mensen gaat die dementie hebben dat het best lastig is om met de cliënt en met de mantelzorgers te bepalen wat nu hetgene is dat de cliënt wil. Hierdoor is het voor de medewerkers lastig te bepalen of en voor wie ze het nu “goed doen”. Dat geeft regelmatig verwarring en spanning. Zoals een medewerker tijdens een training zei: “ geef mij maar somatiek dan kan de cliënt zelf tenminste goed aangeven wat hij wil”.

Opereer als één team, informeer elkaar en spreek elkaar aan!

Het kan en mag niet zo zijn dat in een vergelijkbare situatie de ene zorgverlener de situatie geheel anders inschat en handelt dan de andere. Dat is verwarrend voor de cliënt. Belangrijk is dat alle teamleden dezelfde visie hebben én elkaar daarop aan spreken. Waar wil het team als het kijkt naar de mogelijkheden van de bewoners en de wensen van de mantelzorgers naar toe. Wat is een zinvolle daginvulling voor ieder van hun cliënten en hoe geven ze daar gezamenlijk invulling aan? Wat is haalbaar gezien de randvoorwaarden en waar staat het team voor? Kortom er moet duidelijkheid zijn. Wat kunnen de cliënten en hun mantelzorgers verwachten en wat verwacht het team van hen. Als zorgverlener ben je de “spin in het web”. Je organiseert, spreekt mensen aan én vooral verbindt je mensen met elkaar en organiseert de boel zo dat het gewoon vloeiend doorloopt ook als je geen dienst meer hebt. Met je teamleden ben je verantwoordelijk voor het “leefgenot” van de bewoners. Samen met je collega’s probeer je te achterhalen waar de cliënt blij van wordt en dat deel je met elkaar. Naast de verzorging en begeleiding van de bewoners is het zeker ook belangrijk dat je als professional de regie neemt en gemaakte afspraken en wetenswaardigheden doorzet naar je collega’s en voor zover relevant, de mantelzorgers. Belangrijk is dat het voor de bewoners en de familie niet uit mag maken wie er, wanneer dienst heeft.